ابن جزرى نيز مانند دمياطى ، سماع را در تعريف قراءات گنجانده و مىگويد : قراءات ، عبارت از علم به كيفيت اداى كلمات قرآن و اختلاف اين كيفيت است . اختلافى كه به ناقل و راوى آن منسوب است ( ابن جزرى ، 1350 ق ، ص 3 ) . سالم محيسن نيز با الهام از سخن ابن جزرى در تعريف قراءات مىگويد : « علم بكيفيات أداء كلمات القرآن الكريم واختلافها من تخفيف وتشديد واختلاف ألفاظ الوحى فى الحروف بعزو ناقله » ( سالم محيسن ، 1399 ق ، ص 66 ) .
اين واژه در مواردى به « علم قرائت » اطلاق مىشود ، چنان كه بقاعى در تعريف قرائت گفته است : « علم القراءات ، علم يعرف به اتفاق الناقلين لكتاب الله واختلافهم فى الحذف ، والإثبات ، والتحريك ، والإسكان ، والفصل والإيصال ، وهيئة النطق ، والإبدال من حيث السماع » ( بقاعى ، 1423 ق ، ص 19 ) .
حاصل آن كه مقصود از قرائت تلقّى قرآن و اخذ ثقه از ثقه است كه اسناد سرانجام به رسول خدا صلى الله عليه وآله مىرسد . به عبارت ديگر : قرائت ، عبارت از تلفظ الفاظ قرآن كريم به همان صورت و كيفيتى است كه بر زبان مبارك رسول خدا صلى الله عليه وآله جريان مىيافت يا در حضور ايشان خوانده مىشد و حضرتش آن را تأييد مىكرد .
1 - 2 - 6 . اثر سياق در اختيار قراءات
سياق يكى از قرائن پيوسته در متن قرآن و به مثابه ابزارى براى فهم بهتر قرآن است . حجيت دلالت سياق و اصل قرينه بودن آن يكى از اصول عقلايى محاوره است كه در همه زبانها به آن توجه مىشود . مفسران قرآن كريم نيز ضمن توجه به جايگاه سياق در تفسير آيات ، به تاثير چشمگير آن در تعيين معناى واژهها و فهم مفاد آيات تصريح كرده اند . زركشى مىگويد : « دلالت سياق موجب روشن شدن مجمل و حصول يقين به عدم وجود احتمال خلاف و تخصيص عام و تقييد مطلق و تنوع دلالت مىگردد ؛ و آن از بزرگ ترين قراينى است كه بر مراد متكلم دلالت مىكند و هر كس به اين قرينه مهم بى اعتنا باشد ، دچار خطا شده و در مناظرات و گفتگوهاى خود نيز به خطا خواهد رفت » ( زركشى ، 1410 ق ، ج 2 ، ص 200 ) .
اما در مورد جايگاه سياق در ترجيح و اختيار وجهى از وجوه قراءات ، گرچه ما دليل يا قرينه قطعى در دست نداريم كه هر يك از قاريان هفت گانه يا غير آن با توجه به سياق ، قرائتى را اختيار كرده باشند و عنايت آنها بيشتر به نقل قراءات بوده تا تدبر و درايت در آن ؛ اما منابع احتجاج قراءات يا برخى از تفاسير دلايلى براى تأييد يا ترجيح يك قرائت آورده اند كه در خلال آن به سياق