اين روايات و روايتهاى مشابه نشان مىدهد در دوره قبل از تدوين تفسير شيوه استنباط مفاهيم و مقاصد آيات با عنايت به اتصال آيات به قبل و بعد متداول بوده است . و از همان قرن اول هجرى مفهوم قاعده سياق در محاورات مردم عرب زبان كاربرد داشته است ( ابن ابى الحديد معتزلى ، 1385 ق ، ج 1 ، ص 61 ) ؛ پيامبر و ائمه و به تأسى از آنان مفسران صدر اسلام با به كارگيرى سياق در فهم آيات به اين قرينه پيوسته لفظى حجيت بخشيده اند .
بسيارى از دانشمندان تفسير و علوم قرآنى نيز بعدها با بياناتى ، به نقش و اهميت سياق در تفسير حجيت داده اند . زركشى در اين باره مىگويد : « دلالت سياق موجب روشن شدن مجمل و حصول يقين به عدم وجود احتمال خلاف و تخصيص عام و تقييد مطلق و تنوع دلالت مىگردد ؛ و آن از بزرگ ترين قراينى است كه بر مراد متكلم دلالت مىكند و هر كس به اين قرينه مهم بى اعتنا باشد ، دچار خطا شده و در مناظرات و گفتگوهاى خود نيز به خطا خواهد رفت » ( زركشى ، 1410 ق ، ج 2 ، ص 200 ) .
آيت الله مصباح يكى از دشوارىهاى تفسير موضوعى را خارج شدن آيات از سياق واقعى آن مىداند و مىنويسد : « بايد خيلى دقت كنيم ، وقتى مىخواهيم آيه اى را زير موضوع يا عنوانى قرار دهيم آيات قبل و بعد را در نظر بگيريم و اگر احتمال مىدهيم كه در آيات قبل و بعد قرينه اى وجود دارد آنها را هم ذكر كنيم تا هنگام مراجعه به آيه ، آن قرائن كلامى مورد غفلت واقع نشود » ( مصباح ، 1365 ش ، ص 36 ) .
آيت الله سبحانى يكى از علوم چهارده گانه براى ارائه تفسير صحيح قرآن به قرآن را توجه به سياق آيات مىدانند ( سبحانى ، 1382 ش ، ص 9 ) . آيت الله معرفت در مورد اهميت سياق مىنويسد : « سزاوار است كه در آيات از « اصالت السياق » غافل نمانيم ؛ زيرا سياق به حسب طبيعت اولى آيات محفوظ است ؛ به اين معنا كه اصل اولى بنا گذاشتن بر اين است كه ترتيب فعلى همان ترتيب نزول است ، مگر خلاف آن با دليل ثابت گردد كه آن هم جز در موارد اندكى ثابت نيست و در موارد اندكى هم كه چينش آيات بر خلاف جايگاه اصلى آن ثابت شده است چون به فرمان و ارشاد نبى بوده است ، ناچار در آن موارد ، مناسبتى لحاظ شده و همان در حكمت سياق كافى است ( معرفت ، 1309 ق ، ج 1 ، ص 280 ) .
از آن جا كه پيامبر ( ص ) و اهل بيت عليهم السلام در تفسير به سياق توجه داشته اند و عالمان و صاحب نظران علوم قرآنى نيز به بيان اهميت سياق پرداخته اند ، مىتوان گفت : سياق
اثر سياق در اختيار قراءات ( فارسى ) — صفحة 30
مساهمون: زهرا قاسم نژاد
ص٣٠