مبناى چهارم : آن گونه كه منابع دانش قراءات و برخى از تفاسير بيان كرده اند ، سياق به عنوان يكى از معيارهاى اختيار قرائت مورد توجه بوده است كه در حدود سيصد مورد از اختلاف قراءات يكى از وجوه قرائى با توجه به سياق اختيار شده است . استفاده از سياق در تفسير قرآن كريم و قراءات ، تابع مبانى و اصولى است كه مبانى استفاده از سياق در فصل سوم از بخش اول رساله بيان شده است .
مبناى پنجم : قبل از ورود به بحث توجه به اين نكته ضرورى است كه در منايع احتجاج چند معيار براى اختيار قرائت در نظر گرفته شده است كه از آن جمله مىتوان از معيارهاى : روايت ، سياق ، اجماع قراء ، دلالتهاى ادبى ( نحوى ، صرفى ، لغوى ، بلاغى ) ، بحثهاى عقلى و كلامى ، هماهنگى با رسم الخط مصحف ، آراء تفسيرى ، قرائت صحابه ، اسلوب قرآن كريم ، و ديگر آيات قرآن نام برد . از ديدگاه منابع قرائى اين معيارها در يك راستا هستند و ترجيحى بين معيارها وجود ندارد . مطالعات انجام شده در راستاى تحقيق حاضر ، نشان مىدهد منابع احتجاج و توجيه قراءات تنها به ذكر دلايل اختيار قرائت بسنده نموده و داورى و نقد علمى روى آن انجام نداده اند و البته گاهى با استناد به برخى دلايل به اختيار يك وجه قرائى پرداخته اند . به عنوان نمونه مكى بن ابى طالب در برخى موارد يك وجه قرائى را به علت اجماع قراء برگزيده است . آن چه مهم است توجه به اين موضوع است كه كدام يك از معيارهاى فوق بر ساير معيارها برترى دارد ؟ به نظر مىرسد روايت چون نص است بر ساير معيارها ترجيح دارد . بررسى روايات در منابع دانش قراءات نشان مىدهد روايات در قرائت به سه دسته قابل تقسيم است :
دسته اول رواياتى كه مستقيما بيان مىدارد پيامبر يا اهل البيت عليهم السلام آيه را به اين وجه قرائت كرده اند . اين گونه از روايات در منابع اهل سنت زياد ديده مىشود كه برخى از آنها از زبان عمر نقل گرديده است و از آن جا كه به نظر مىرسد پاره اى از اختلاف قراءات در زمينه خليفه دوم نقل شده است و تسامح در قرائت توسط خليفه دوم و برخى از قاريان و صحابيان بهترين مستمسك براى ايجاد مفاهيم جديد و دلخواه بوده است ، اين گونه روايات از نظر نويسندگان فاقد اعتبار است . روايتى از اين نمونه در ص 58 ذيل آيه 125 سوره بقره بيان شده است .
دسته دوم رواياتى است كه در منابع شيعى ذكر شده و بيانگر اين موضوع است كه امام يا پيامبر آيه را به وجهى خاص قرائت كرده اند كه اين گونه از روايات نيز قابل بررسى محتوايى و
اثر سياق در اختيار قراءات ( فارسى ) — صفحة 18
مساهمون: زهرا قاسم نژاد
ص١٨