جواب : بلى ، لكنه به شرط اين كه موسره باشد . پس يوما فيوما حساب مىكند . بلكه هر گاه آن چه طلب دارد ، با نفقه در جنس يكى باشد ، محتمل است تهاتر قهرى ، هر چند معسره باشد . قال في الجواهر « 1 » : " لو فرض مساواة ماله عليها لما تستحقه عليه ، هل يقع التهاتر قهرا و إن كانت معسرة ؟ يحتمل ذلك ، و استثناء القوت إنما هو فيما لو استوفى ، لا ما إذا حصل الوفاء قهرا ، باعتبار عدم تصور أنه يملك عليه ما يملكه عليه ، إذ ليس هو إلا كلي واحد " ، لكن في أصل مسألة التهاتر إشكال ، خصوصا إذا كان الاستحقاقان مختلفَيْن في الآثار ، فتدبر .
سؤال 447
[ لزوم ابراز انشا در تحقّق ابراء ]
در ابراء از دين و عفو از آنها تلفظ معتبر است ، يا محض قصد و نيت عفو و ابراء و بنا گذاشتن بر گذشتن از آنها كافى است ؟ پس اگر زوج ، قطعى داشته باشد و لو به قراين حاليه و مقاليه كه اگر من خواهش مىكردم تلفظ و تصريح را ، البته يقينا به هر لفظى كه مىخواستم تلفظ مىكرد ، در اين صورت برائت ذمه از دين مهر بعد از فوت زوجه حاصل مىشود يا نه ؟
جواب : [ برائت ذمه از مهر حاصل نمىشود ] بلكه اداء كردنش به ورثه زوجه واجب است ، اگر چه علم هم نداشته باشند .
سؤال 448
[ بازپرداخت بدهى ]
شخص تاجرى معامله او جميعا ديوانى باشد ، و أيضا ماليات ولايتى و عشر و اجناسى را تصرف نمايد كه مال او جميعا مشتبه و مجهول المالك باشد . و زيدى از آن شخص ، وجهى قرض نمايد . بعد آن شخص فوت شود . هر گاه زيد مديون ، وجه را به وارث آن شخص رد نمايد ، بريء الذمه مىشود ؟ يا آن كه حكم مجهول المالك دارد كه بايد به مجتهد جامع الشرائط بدهد ؟
جواب : بسم اللَّه الرحمن الرحيم اگر معلوم باشد آن چه را كه به عنوان قرض گرفته ، مال غير است بخصوصه ، پس نمىتواند آن را به وارث بدهد ، بلكه اگر خودش هم زنده باشد ، نمىتواند به او رد كند . بلكه واجب است كه عين همان وجه را به مالكش برساند ، اگر معلوم باشد . و به حاكم شرع دهد اگر مالكش مجهول باشد .
هامش
( 1 ) . جواهر ، ج 31 ، 365 .