عمدا يا اشتباها ، دور نيست كه بر تقدير حكم به صحت ، موجب خيار باشد ( و اللَّه العالم ) .
و على أي تقدير ، احتياط به اقاله و مصالحه جديده ، مهما أمكن ، ترك نشود .
سؤال 376
[ مجهول بودن مورد معامله در عقد صلح ]
شخصى زمينى را كه قدر و قيمت و تخم افكن آن را نمىدانست ، مصالحه نمود به زيدى ، و خيار غبن خود را نيز مصالحه نمود به وجه معينى ، بعد از مدتى مطلع شد كه 229 : - قيمت زمين از وجهين مذكورين در هر دو مصالحه ، زيادتر بوده است .
آيا اين مصالحه صحيح است ؟ و بر فرض صحت ، خيار غبن دارد يا نه ؟
جواب : بسم اللَّه الرحمن الرحيم اگر چه جهالت در صلح في الجمله مغتفر است ، لكن اين در جائى است كه آن مصالحه ، مبنى بر مسامحه باشد ، مثل صلح در مقام هبه يا نحو آن ، يا آن كه استعلام مقدار آن مال ، عينا أو دينا ممكن نباشد . يا باشد ، لكن غرر نباشد .
اما اگر مبنى بر مغابنه باشد ، مثل صلح در مقام بيع ، پس با امكان استعلام مقدار عوضين ، مشكل است صحت آن با فرض لزوم غرر . و چون مصالحه مفروضه مبنى بر مغابنه است ، صحت آن با امكان تحصيل علم به مقدار آن زمين ، مشكل است . چون مستلزم غرر است .
و بر فرض صحت يا در صورتى كه صحيح باشد ، اگر غبن در آن از اندازه متعارفه مصالحتين أزيد باشد ، به اين كه مقدارى باشد كه احتمال آن را نمىداده است ، بعيد نيست كه خيار فسخ داشته باشد . و بنا بر اين در صورت مفروضه ، اگر مصالح در بين مرافعه ، آن زمين را نقل به غير كند ، صحت آن بعيد نيست .
و با همه اينها ، احوط اين است كه به مصالحه طى نزاع شود ( و اللَّه العالم ) .
سؤال 377
[ واگذارى زمين زراعى به مدّت معيّن به صورت عقد صلح ]
زيدى مالك قنوات و اراضى بوده ، منافع قنوات و اراضى را در مدت معينه به عمرو مصالحه كرده ، عمرو هم در مدت مزبوره ، اراضى را زراعت نموده ، اصلاح كرده ، خاشاك در آن ريخته ، آب داده ، زمين قابل و مستعد زراعت شده ، آيا بعد از گذشتن مدت ، بايد عين را تسليم مالك نمايد ؟ يا آن كه بواسطه استعدادى كه زمين ، از زحمت و سعى عمرو پيدا كرده ، از براى عمرو در آن حقى پيدا شده ، و بر فرض هم كه حقى بر زمين نداشته ، بر مالك مصالح ، حقى دارد كه ما به التفاوت بگيرد يا نه ؟