زمان اجاره حق مستأجر است يا آن كه بموت موجر ، آن اجاره باطل مىشود ؟
جواب : هر گاه مصالحه كرده است به ايشان به شرط اين كه ما دام العمر منفعت ، مال خودش باشد و بعد آن چه قابل اجاره بوده است اجاره داده به آن پسر در مدت بيست سال ، بموت او اجاره منفسخ مىشود . چون بيش از مقدار حيات خود منفعت را مالك نبوده است .
سؤال 287
[ مجهول المالك احكام وقف ]
شخصى ملكى از خالصهجات ديوان ، يعنى از املاك مجهول المالك مجهول الحال ، از سلطنت جور ابتياع نموده و چون نزد واقفين به حال املاك تقريبا اشتهار داشته كه اين ملك ، قريب دويست سال قبل وقف شده است بر بطون اولاد مالك ، و پيش همين شخص مبتاع ، صدق اين حكايت مشتهر ، مظنون بود ، لهذا از اين بطن متأخر ، همان ملك را اجاره نمود تا مدت پنجاه سال ، و بعد ذلك همان ملك را وقف نموده بر وجوه بر ، اين وقف صحيح است يا باطل ؟
جواب : هر گاه وقفيت سابقه معلوم نشده و ثابت شرعى هم نشده است ، امر آن املاك را امر املاك مجهولة المالك است ، راجع به حاكم شرع مىشود . پس بايد رجوع به او شود و از او بخرد يا به اذن او وقف كند . و اجاره كردن از بطن ، بر فرض شبهه و وقفيت پنجاه سال رفع اشكال با ثمره نمىكند . غاية الأمر هر گاه از جميع نفوس بطن متأخر اجاره كرده است ، اين اجاره تا مدت حيات آنها نافع است ، و إلا در حق طبقه بعد از ايشان ثمر ندارد ، چون اجاره به موت آنها باطل مىشود . مگر آن كه بطن بعدى هم امضاء كند آن اجاره را ، پس هر گاه وقفيت ثابت نشد رجوع كند به حاكم شرع از براى تصحيح وقف خودش ( و اللَّه العالم ) .
سؤال 288
[ تصرف در اموال مجهول المالك ]
شخصى ملكى خالصه ديوان خريده و بدون اين كه به توسط حاكم شرع آن را مباح نمايد ، آن را وقف نموده است . صورت صحيح دارد يا نه ؟
جواب : صورت صحيح آن ، ارجاع به حاكم شرع است تا وقف را اجازه كند اگر صلاح بداند يا به او فروخته او تجديد كند وقفيت را ( و اللَّه العالم ) .
سؤال 289
[ احكام شركت ، معاملات فضولى ، قيّم شرعى ]
هر گاه شخصى مرحوم شود سه نفر اولاد داشته و املاكى هم داشته ، تصرف و دخالت املاك با يك نفر از اولاد آن مرحوم بوده ، هر قدر از منافع املاك ، بعد از مخارج سه نفر اولاد ، زياد آمده و عايد شده همان يك نفر به جهت خودش ملك جديدى ابتياع نموده