لكن اينها در وقتى است كه آن امر محتمل از قبيل مانع نباشد ، و إلا بعيد نيست صحت ، اگر چه احتمال آن بعيد هم نباشد . مثل آن كه قاصد است نماز را لكن اگر قاطعى ، يا مانعى ، يا مبطلى ، به عمل آيد نماز نمىكند ، يا اگر كسى او را مانع شود ، يا اگر دشمن برسد كه نتواند تمام كند ، نمىكند ، و هكذا ، در اين صورت ، صدق عزم مىكند اگر چه آن امر بعيد الوقوع نباشد . و همچنين در سفر ، صدق عزم مىكند . اگر چه احتمال دزد قريب باشد و مفروض اين است كه اگر دزد بيايد سفر نمىكند .
حاصل آن كه يك دفعه است كه نيت أو معلق است بر عدم وقوع آن أمر محتمل ، و بعبارة أخرى مشروط به آن است ، و يك دفعه است كه نيت مطلقه دارد مگر مانع نگذارد . و مسأله وجود طراده از قبيل اول است . و فرق ما بين قسمين ، وجدانى است . ( و اللَّه العالم )
سؤال 201
[ بول نمودن شخص محتلم در روز ماه رمضان ]
شخص محتلم صائم در نهار رمضان جايز است كه بول نمايد ، يا نه ؟
جواب : بلى ، جايز است اگر چه علم به خروج منى يا بول داشته باشد . و اين استمناء محسوب نمىشود .
سؤال 202
[ پوشيده شدن سر در پوشش رقيق از آب در حال روزه ]
در خزينه حمام مثلا حركت دادن آب را با دست به طور تموج كه تمام سر را فرا گيرد ارتماسى است كه موجب بطلان صوم است و لو آن كه رقيق و كم باشد ، يا نه ؟
جواب : اگر آب از اطراف متصل باشد بما في الخزينة ، بعيد نيست صدق ارتماس . بلى ، اگر سر خيلى بلند از آب باشد و آب را با ظرفى بريزد بر سر كه از اطراف فرا گيرد و به نحو رقيقى متصل باشد با ما في الخزينة ، مشكل است صدق ارتماس عرفا . و احوط اجتناب است از اين نيز .
سؤال 203
[ تحقيق نكردن از عيد فطر و روزه گرفتن تحقيق نكردن از اول ماه رمضان و روزه گرفتن ، تحقيق نكردن از اذان صبح و غذا خوردن در ماه رمضان ]
ما قولكم ( دام ظلكم ) سلخ رمضان بعد ظهر معلوم شد كه در مسجد مؤمنين قريب دويست [ نفر از ] مؤمنين به وجه تصديق رؤيت ، روزه را افطار كردهاند ، زيد اين خبر [ را ] شنيد ، مگر آن كه هيچ التفات نكرده ، با نيت صوم به خانه خود نشست و به فرض تحقيق در آن مسجد كه نصف ميل فاصله داشت نرفت ، اين تقاعد و عدم تحقيق او به حد معصيت مىرسد ، يا خير ؟
جواب : اگر از آن خبر براى زيد علم به ثبوت رؤيت هلال حاصل نشده باشد -