اللفظ من قبيل المجمل بالنسبة إلى المطلق و المقيد ، فيرجع في غير المتيقن من الخروج ، بهذه الرواية عن العمومات « 1 » . " انتهى .
و التحقيق ما ذكره بقوله : إلا أن يقال : . . إلى آخره كما عرفت ، لكن عرفت أنه لا بد من صدق إخراج مقدار النصاب على المجموع . و في بعض الصور لا يصدق ، كما إذا حصل الفصل مع الإعراض .
و اما اگر پيش از إخراج خمس ، گچ را صرف كند در سفيد كارى ظاهر اين است كه خمس اصل گچ بر او واجب است ، نه خمس اين موجود بعد از بنايى ، چون به سفيد كارى ، صدق تلف مىكند ، پس از قيمت آن بايد خمس بدهد اگر چه عين گچ موجود است ، چرا كه چون ممكن الرد نيست در حكم تلف است .
و دعوى اين كه ممكن است گفته شود كه خمس اين گچ ، مال سادات باشد و اجاره آن را بگيرند ، مدفوع است به اين كه در صورتى خوب است كه ، حق الإبقاء داشته باشند ، و در مقام مالك مىتواند بگويد : اگر گچ مىخواهيد همين را برداريد من راضى به بقاء و اجاره دادن نيستم .
بلكه همچنين است كلام ، اگر غاصب ، گچ ، يا نحو آن را از مال شخص معينى غصب كرده ، سفيد كارى كند . بلكه از اين باب است اگر مركب كسى را برداشته با آن كتابت كند ، پس اگر چه عين مركب موجود است لكن در حكم تلف است . و حق الإبقاء مع الأجرة از براى مالك ، ثابت نيست . پس ما نحن فيه نظير غصب ثوب و خياطت كردن آن نيست ، چون ثوب ممكن الرد است و در حكم تلف نيست . مع ذلك كله ، احوط اين است كه خمس گچ موجود با وصف بنايى بدهد . اينها در وقتى است كه قيمت آن زياد شده باشد به بنايى . و اگر كمتر شده باشد ، ضامن است . و فرق در جميع ما ذكر ما بين عالم و جاهل نيست . ( و اللَّه العالم )
سؤال 189
[ معدن بودن سنگ آهك و امثال آن ]
سنگ آهك و نوره سنگ صلب سفيد است كه در غالب بلدان زياد است - ظاهرا خصوصيتى زائده نداشته باشد - و هكذا خاك بعضى از اماكن مثلا كوزه ، يا كوزه خوب نمىشود ، و خاك اماكن ديگر مىشود . و هكذا سنگ آسيا و گل سر شورى و نحو اينها از .
هامش
( 1 ) كتاب الخمس ، ص 2 . چاپ شده در آخر كتاب الطهارة .