بلكه احوط در صورت نبودن پسر ، وجوب بر مطلق ارحام است الأقرب فالأقرب . و در صورت عدم وجود من يقضي منهما از خودشان بازپرس مىشود اگر از روى عصيان ترك كرده باشند ، و إلا معذور مىباشند ، اگر چه شغل ذمه باقى است . و لذا اگر يكى [ از ] مؤمنين قربة إلى اللَّه تبرعا قضا كند به نيابت ايشان صحيح است ، و مثاب و مأجور مىباشد ، چون احسان كرده است به برادر مؤمن مضطر ، چون كه أفقر همه مردم و مضطرتر همه است ، چون دستش از چاره كوتاه است . و احسان به او بهتر است از احسان به احياء . ( وفقنا اللَّه و سائر إخواننا المؤمنين لكل خير ) .
سؤال 155
[ اختلاف ميّت و وارث در تقليد نسبت به قضاء عبادات ميّت ]
كسى كه معلوم نيست تقليد كرده باشد ، يا تقليد نكرده ، يا تقليد كسى كرده است كه صلاة فائته را از ثلث ميت مىداند ، يا [ از ] اصل مىداند ولى ورثه از ثلث مىدانند ، و همچنين ساير عبادات او كه بايد قضا بشود مال مرد است و وصيت نكرده است تكليف ورثه چيست ؟ آيا فرق است بين آن كه تقليد هيچ نكرده ، و بين آن كه كرده ، يا نه ؟ جواب مسأله [ را ] بيان فرمائيد ! جواب : آن كه تقليد كرده و لكن عباداتش را باطلا به اعتقاد خودش آورده ، يا آن كه هيچ نياورد تا دين شده ، بايد ورثه آنها را استيجار نمايند و لو وصيت نكرده باشد . و مناط در دين شدن و نشدن تقليد خود ميت است . و أما آنهايى كه تقليد نكرده ، و مسأله هم خلافيست بين علماء ، و لكن عبادات آورده مثلا صلاة بى سوره خوانده ، يا روزه گرفته و در روز شرب توتون كرده ، حال كه فوت شده ورثه تقليد كسى مىنمايد كه صلاة بلا سوره را صحيح مىداند ، و شرب توتون را مبطل صوم نمىداند در اين حال مناط تقليد ورثه است ، به جهت آن كه دين شدن آنها منوط است بر اين كه ميت تقليد مجتهدى كرده باشد كه صلاة بلا سوره ، يا صوم كذائى را باطل بداند ، و مفروض آن است كه آن دو بطلانش در حق ميت معلوم نيست . و همچنين در ساير از عباداتى كه محل خلاف است بين علماء ، پس اگر خمس و زكات يا حج او هم فرضا در مسائل خلافيه إخلال كرده باشد ، يا معلوم نباشد كيفيت آوردنش و فعلا ورثه او آنها را اجتهادا ، يا تقليدا ، آنها را صحيح بدانند قضاء و اعاده لازم نيست . كما اين كه در اين جاها اگر ورثه هم باطل بدانند بايد قضاء و اعاده نمايند ، چون او را مديون مىدانند . ( و اللَّه العالم )
سؤال 156
[ خواندن نماز مستحبى با داشتن نماز قضا ، اجير شدن براى نماز با وجود نماز قضا بر عهدهء شخص نذر كردن نماز مستحبى با داشتن نماز قضا ]
نماز مستحبى با اشتغال ذمه به فوائت جايز است ، يا نه ؟ و هكذا اجير شدن