نهيد ) ، كه رأى درست اين گونه پديد مىآيد
اضربوا بعض الرّاى ببعض ، يتولَّد منه الصّواب » ؛ « 1 »
3 - ( 1 ) « هيچ پشتيبانى همچون مشاوره نيست
لا ظهير كالمشاورة » ؛ « 2 »
4 - ( 2 ) « هر كه خودرايى كند هلاك گردد ، و هر كه با مردان رايزنى كند در عقل آنان شريك شود
من استبدّ برأيه هلك ، و من شاور الرّجال شارك في عقولها » ؛ « 3 »
5 - ( 3 ) « هر كه عقل خويش را بينياز بيند بلغزد
من استغنى بعقله زلّ » . « 4 »
و دهها تعليم ديگر از اين گونه . . . اين بيانها و آموزشها و تعبيرها همه براى تأكيد بر امر بسيار مهم و حياتى مشورت و نظرخواهى است ، بخصوص در امور اجتماعى ، اقتصادى ، سياسى ، فرهنگى و . . .
و اين همه براى پرهيز دادن است از خودرايى و تكروى در تصميمگيريها و اقدامها . بايد توجه داشت كمتر كار با اهميتى بىنظرخواهى به سامانى در خور خواهد رسيد ؛ نظرخواهى ، طبق تعاليم دين ، امرى ضرورى و سازنده است و نگاهدارنده از خطاها و زيانها و سقوطها و انحطاطها . و ضرورت و لزوم اين كار ، براى رهبران جامعه و مديران و مسئولان اجتماعى و مقامات دينى شديدتر است ، بلكه اين كار ، براى آنان يك وظيفه است . هر كس در هر مقامى ، از مشورت كردن ، و نظر خواستن ، و بهره ورى از عقلها و آگاهيها و تجربه هاى ديگران ، و داشتن مشاوران شايسته و امين و خوشفكر و بازنگر ، يا گروههاى مشاوره اى و رايزنى مؤمن و متخصص و مورد اعتماد و خردمند و بصير و نابسته ذهن بينياز نيست . چه كسى از اين كار بينياز تواند بود ، با اينكه مىنگريم امام معصوم - كه به حق از اين چيزها همه بينياز است - براى تعليم ما و تربيت ما ، خود به مشورت و نظرخواهى مىپردازد ؛ « 5 » و به اين
هامش
« 1 » « غرر الحكم » / 71 .
« 2 » « نهج البلاغه » / 1112 .
« 3 » « نهج البلاغه » / 1165 .
« 4 » « كافى » 8 / 19 .
« 5 » حديث فضيل ، از حضرت امام جعفر صادق « ع » ، « بحار » 75 / 101 - از كتاب « المحاسن » ، كه در متن ، به شمارهء 10 ، از نظر گذشت .