طينت و چگونگىِ هماهنگى آن با اختيار آدميان ، مطالبى را در رد كلام متكلمان قديم مطرح كند . اين همه ، كتاب المقاصد العلية را به متنى اعتقادى با شيوه اهل حديث تبديل كرده ، كه نوع و كيفيت بحثها و نحوه ورود و خروج در مباحث تفسيرى را متفاوت با سنتهاى اهل كلام و فلسفه قرار مىدهد . البته در دوران پس از علامه مجلسى ، اين نوع سبك پردازش مباحث اعتقادى بى سابقه نيست و به تأثير از علامه مجلسى و سيد نعمة اللّه جزائرى و سيد عبداللّه شبّر و تا اين اواخر ، نوشتههاى حاجى نورى و مرحوم سيد اسماعيل طبرسى نورى ، نويسنده كفاية الموحّدين ، اين نوع ادبيات مذهبى امتداد و حضور داشته است . با اين وصف ، هيچ دور نيست كه مرحوم امينى در مباحث اعتقادى به طور خاص تحت تأثير مكتب ميرزا مهدى اصفهانى بوده باشد ؛ به ويژه اينكه نه تنها تلاش دارد كه همه جا مبانى اعتقادى را به عنوان مكتب اهل بيت معرفى كند ، بل نظام كلىِ توحيدى كه در اين كتاب در خلال مباحث معرفى مىشود ، نوعى نگاه توحيدىِ متكى بر مباحث ولايت و نقش تكوينى امامان است كه مىكوشد به طور ويژه در مباحث اسماء و صفات و معرفة اللّه و توضيح مقام نبوّت و افضليت پيامبر اكرم صلى اللّه عليه وآله وسلّم و امامان ، ارتباطى ميان عالم تشريع با عوالم ذرّ و « معرفت » پيشينى و خلقت نورى و اشباحى برقرار كند . اين نوع نگاه به مباحث توحيدى كه البته در مكتب شيخى نيز حضور دارد و سهم آن را به ويژه در آثارى مانند شرح الزيارة الجامعة شيخ احمد احسايى مىتوان معاينه ديد ( مى دانيم كه تبريز ، موطن اصلى نويسنده كتاب المقاصد العلية همواره از مراكز فعاليت شيخيان بوده است ) ، در انديشه ميرزا مهدى اصفهانى مجال ظهور بيشترى يافت و بحثهايى مانند خلقت نورى و خلقت ارواح پيش از ابدان و ذرّ و اشباح و طينت ، مبنايى شد براى تبيين مباحث توحيدى و اسماء و صفات الهى و حتى مباحث مربوط به تبيين فعل آدمى و طبيعيات . طبيعى است كه در اين بحثها عموماً تأثير عقايد ابن عربى در مسئله اسماء و صفات و ظهوراتِ آن در تجليّات مختلف ديده مىشود ، كما اينكه در كتاب المقاصد العلية هم ، نويسنده از اصطلاحات ابن عربى در بحثهاى مربوط به اسماء و صفات كاملًا بهره برده است .
البته بعيد است كه مرحوم امينى مستقيماً تحت تأثير مطالب ابن عربى باشد ؛ بل عمدتاً در اين زمينه ، كما اينكه از مطاوى اين كتاب و نيز فصل مربوط به رجب برسى در كتاب الغدير
امين شريعت : ويژه نامه همايش رونمايي از كتاب المقاصد العلية في المطالب السنية ( فارسى ) — صفحة 55
مساهمون: الشيخ عبد الحسين الأميني (العلامة الأميني)
ص٥٥