با توجه به دو امر ، دلالت بر مدعا مىكند :
اول : اينكه در خود حديث ، ابتدا سخن از اخذ ميثاق از « اظله » شده است . بعد در ادامه گفته است : « فما تعارف من الأرواح » . اين نكته دلالت دارد كه مقصود از اظلّه همان ارواح است .
دوم : اينكه در روايات فراوانى آمده است كه خداوند ، ارواح را به دو هزار سال قبل از ابدان آفريد ، يا مىفرمايد : ارواح لشكريانِ جمع شدهاند . بعد به دنبال آن آمده است « فما تعارف منها ثم ائتلف ههنا . . » « 1 » . پس اين حديث با ضميمه به آن احاديث فراوان ، دلالت دارد كه مقصود از اظله همان ارواح است .
8 . تواتر احاديث عالم ذر
علّامه امينى رحمه اللّه ، معتقد است كه احاديث درباره وجود عالم ذرّ ، خيلى فراوان است .
ايشان نقل مىكند كه برخى از منكران عالم ذرّ ، روايات عالم ذرّ را تضعيف نموده و غير صحيح دانستهاند . در پاسخ ، يادآور مىشود كسى در اين امر تحقيق كرده باشد و در احاديث وارده تأمل داشته باشد ، مىداند كه اين قول باطل است . « 2 »
ايشان ابتدا نوزده آيه آورده ، به ضميمه رواياتى كه در تفسير آنها از امامان اهل بيت عليهم السلام نقل شده است ، سپس هفتاد و سه روايت ديگر نيز نقل كرده و بعد از آن مىنويسد :
« هذه جملةٌ من أخبار المسألة . و هي مع ما ذكرناه تحت الآيات مائة وخمسون حديثا ، و قد اقتصرنا بهذه الجملة خوفا للإطالة والإطناب . وإلّا فالأخبار الواردة من الفريقين في المقام كثيرةٌ تضاعف على ما ذكر ، وأكثر الأخبار المذكورة نقيّة السند متقنةٌ معتبرةٌ جدّا ، كما لا يخفى على أرباب الفنّ . وكثيرٌ منها في أعلى درجة الصحّة ، ونحن نذكّرك حال سند أربعين حديثا منها لحَسم الكلام » « 3 » .
اين روايات ، تعدادى از احاديث مسأله است . و آنچه از روايات در اينجا ذكر گرديد ، با آنچه در تفسير آيات نقل شد ، در مجموع صد و پنجاه حديث است . و ما به خاطر طولانى
هامش
( 1 ) . بحار الأنوار : 61 / 41 و 135 و 139 .
( 2 ) . المقاصد العليّة : 210 .
( 3 ) . همان : 270 .