يافته از آتش جهنم ، دو بار صورت گرفته است : يك بار آنگاه كه سايههايى بودند ، يعنى اجسادى كوچك مثل مورچه بودند كه از گِلى كه ماده بدنهايشان است خارج شده بودند و روحهايشان به آنها تعلق گرفته بود ؛ و يك بار آنگاه كه روحهاى مجردِ صِرف بودند كه دو هزار سال پيش از بدنهايشان بودند .
ايشان هم از احاديث استفاده مىكند كه انسان پيش از دنيا دو عالم را سپرى كرده است ، ابتدا عالم ارواح صرف ، دوم عالم ذر كه بدنها هم خلق شده بود و روحها به آن بدنها تعلق گرفته بودند .
7 . تعدد عالم ذر و ارواح در نظر علّامه امينى
ايشان بعيد نمىدانند كه انسان پيش از اين ، از سه عالَم گذر كرده باشد : عالم ارواح ، عالم اظلّه و عالم ذرّ . امينى نامهايى را براى عالم ذر ذكر مىكند ، از جلمه : يوم الولاية ، يوم الميثاق ، يوم الإقرار ، عالمِ ذر ، عالمِ ألست ، و عالمِ أظلّه . بعد مىفرمايد :
« ويمكن أن يقال : إنّ عالم الأظلّة باستقلاله عالمٌ غير عالم الذرّ كعالم الأرواح . وصرّح بذلك بعض الأجلاء ، لكن يستفاد بمعونة القرائن الظاهرة الموجودة في بعض الأخبار أنّه قد وقع تعبيراً عن عالم الذرّ في لسان الحديث ، ولا ينافي كونه فى الواقع عالماً آخر أيضاً » « 1 » .
ممكن است گفته شود عالم اظلّه مستقلًا عالمى غير از عالم ذر است ، مانند عالم ارواح ، و برخى بزرگان به اين مطلب تصريح كردهاند . اما به قرائن موجود در بعضى از روايات ، مىتوان استفاده كرد كه عالمِ اظلّه تعبير ديگرى از همان عالم ذر در لسان احاديث است . و عالمى ديگر ، غير از عالم ذر بودنِ آن نيز ، منافاتى ندارد .
بر مبناى اين كلام ، ايشان بعيد نمىداند كه انسان سه عالم پيش از دنيا سپرى كرده باشد ، يكى عالم ارواح ، دوم عالم اظلّه و سوم عالم ذرّ . اما مرحوم ملا صالح مازندرانى ، عالمِ اظلّه را همان عالم ذر دانسته و عالم ارواح را پيش از آن به دو هزار سال بيان كرده . اين در حالى است كه برخى از بزرگان ، عالم ارواح را همان عالم ارواح دانسته و عالم ذر را عالم تشكيل يافتن
هامش
( 1 ) . المقاصد العليّة : 136 .