بودهاند و از آن كوچكترين انحرافى نيافتهاند . آنها از زمان على و فاطمه عليهما السّلام تا هم اكنون ، مطابق اين روش عمل مىكردهاند . يعنى از آن زمان كه نه اشعرى و نه هيچ كدام از ائمهء مذاهب اربعه ، و نه پدران آنها وجود داشتهاند . مسلما اين بر شما مخفى نيست .
[ 3 - مسلمانان سه قرن اول ، مذاهب جمهور را نمىشناختند ؛ ]
3 - به علاوه ، مسلمانان در قرنهاى سهگانهء نخستين ، به هيچ كدام از اين مذاهب متدين نبودهاند . اين مذاهب كجا و مردم قرون اول و دوم و سوّم كجا ! - كه بهترين قرون به شمار مىروند - ؛ زيرا اشعرى ، در سال 270 ه . ق تولد يافته و در حدود سال 335 ه . ق از دنيا رفته است ؛ احمد بن حنبل ، در سال 164 ه . ق به دنيا آمده و در سال 241 ه . ق از دنيا رفته است ؛ شافعى در سال 150 ه . ق متولد شده و در سال 204 ه . ق وفات يافته است ؛ مالك نيز در سال 95 ه . ق « 1 » قدم به اين جهان گذارده و در سال 179 ه . ق به سراى ديگر شتافته است ؛ و ابو حنيفه ، در سال 80 ه . ق تولد يافته و در سال 150 ه . ق به جهان باقى قدم گذارده است .
اما شيعه ، از صدر اسلام ، به مذهب ائمهء اهل بيت عليهم السّلام متدين بودهاند - كه اهل بيت به آنچه در خانه است آشناترند - و غير شيعه به مذهب و روش علماى صحابه و تابعين عمل مىكردند . 4 *
بنابراين چه دليلى همهء مسلمانان را ملزم مىسازد كه پس از سه قرن اول ، 5 * به مذاهب نامبرده عمل كنند ، نه مذهب ديگرى كه از پيش بدان عمل مىشده است ؟ و چه چيز آنها را وادار ساخته است كه از همرديفان كتاب خدا ، سفيران ثقل و زاد پيامبر صلّى اللّه عليه و آله ، مخزن علوم وى ، كشتى نجات ، رهبران ، امان و باب حطه امت عدول كنند ؟
[ 4 - اجتهاد ، در تمام اعصار ، براى همه كس امكان دارد ؛ ]
4 - چه چيز سبب شده است كه باب اجتهاد بر روى مسلمانان محكم بسته شود ، در حالى كه در سه قرن نخستين ، بر روى همه گشوده بود ؟ آيا اين چيزى جز پناه بردن به عجز ، اطمينان به كسالت و سستى ، رضايت به محروميت و قناعت به جهل و نادانى
هامش
( 1 ) - ابن خلكان ، در كتاب وفيات الاعيان ، آورده است : مالك سه سال در رحم مادر ، به همان صورت جنين ، باقى ماند . ابن قتيبه نيز در كتاب معارف خود ، صفحهء 170 ، در آنجا كه اصحاب رأى را مىشمارد ، مالك را از آن جمله مىداند ، و نيز در آنجا كه گروهى را نام مىبرد كه به گمان خود مادرانشان بيش از مدت حمل به آنها حامله بودند ، يعنى در صفحهء 198 معارف ، به اين مطلب تصريح مىكند .