ابن اثير وفات او را در آخر حوادث سال 211 در تاريخ الكامل آورده « 1 » و گفته است :
در اين سال عبد الرزاق بن همام صنعانى محدث ، وفات يافت . سپس افزوده است : او از مشايخ و اساتيد احمد بود و به مذهب شيعه اعتقاد داشت .
متقى هندى ضمن بحث از حديث 5994 كتاب كنز العمال دربارهء او سخن گفته و به شيعه بودن وى تصريح نموده است . « 2 »
ذهبى در كتاب ميزان الاعتدال مىگويد : عبد الرزاق بن همّام بن نافع ، امام ابو بكر حميرى صنعانى ، يكى از اعلام و بزرگان و موثقان است . آنگاه به شرح حالش پرداخته تا به اينجا كه مىگويد :
او چيزهاى فراوانى نوشت و كتاب الجامع الكير كه گنجينهاى از دانش است تصنيف نمود . مردم براى فراگيرى دانش ، از دور و نزديك به سوى او رخت سفر مىبستند و از جملهء آنها احمد ، اسحاق ، يحيى ، ذهلى ، رمادى و عبد را بايد نام برد .
سپس شرح حالش را مىنگارد تا به نقل كلام عباس بن عبد العظيم در تكذيب او مىرسد و آن را رد مىكند . و مىافزايد : اين مطلبى است كه هيچ مسلمانى بلكه ، ساير حفاظ با عباس موافق نيستند . و ائمهء علم ، همه به احاديث « عبد الرزاق » استدلال مىكنند .
سپس شرححال وى را ادامه داده و اين كلام را از طيالسى نقل نموده است كه :
از ابن معين شنيدم كه مىگفت : روزى از عبد الرزاق سخنى شنيدم كه آن را دليل تشيع او گرفتم و به او گفتم :
اساتيد تو ، همانها كه دانش از آنها فراگرفتى ، يعنى معمر ، مالك ، ابن جريح ، ابو سفيان و اوزاعى ، همه از اهل تسنن هستند . تو اين مذهب ( مذهب تشيع ) را از كه آموختى ؟
گفت : جعفر بن سليمان ضبعى پيش ما آمد ، من او را مردى فاضل و در طريق هدايت نيك يافتم . من اين مذهب را از او گرفتم .
من مىگويم : عبد الرزاق در اين سخن به تشيع اعتراف مىكند و مىرساند كه آن را از
هامش
( 1 ) - به جزء ششم صفحهء 137 مراجعه كنيد .
( 2 ) - به صفحهء 391 از جزء ششم آن مراجعه كنيد .