فصل سوم در حصر اجناس فضايل كه مكارم اخلاق عبارت از آنست
در علم نفس مقرر شده كه نفس انسانى را سه قوت متباينست كه باعتبار آن قوتها مصدر افعال و آثار مختلف مىشود بمشاركت اراده ، و چون يكى از اين قوتها بر ديگران غالب شود ديگران مغلوب يا مفقود شوند .
اول - قوه ناطقه كه آن را نفس ملكى خوانند و آن مبدء فكر و تميز و شوقنظر در حقايق امور بود .
دوم - قوت غضبى كه آن را نفس سبعى گويند و آن مبدء غضب و دليرى و اقدام بر اهوال و شوق تسلط و ترفع و مزيد جاه باشد .
سوم - قوت شهوانى كه آن را نفس بهيمى نامند و آن مبدء شهوات و طلب غذا و شوق التذاذ بمآكل و مشارب و مناكح بود ، چنان كه در قسم اول اشارتى بدين قسم تقديم يافت .
پس عدد فضايل نفس بحسب اعداد اين قوى تواند بود . چه هرگاه كه حركت نفس ناطقه باعتدال بود در ذات خويش و شوق او باكتساب معارف يقينى بود ؛ نه به آنچه گمان برند كه يقينى است و بحقيقت جهل محض بود از آنحركت فضيلت علم حادث شود و بتبعيت فضيلت حكمت لازم آيد
و هرگاه كه حركت نفس سبعى باعتدال بود و انقياد نمايد نفس عاقله را و قناعت كند بر آنچه نفس عاقله قسط او شمرد و تهيج بيوقت و تجاوز از حد ننمايد در احوال خويش نفس را از آنحركت ، فضيلت حلم حادث شود و فضيلت شجاعت بتبعيت لازم آيد .