اين نكته هم گفته شود كه طوسى مردى فيلسوف بوده و براى اثبات مذهب شيعى از فلسفه مشايى و اسماعيلى هم گرفته است بلكه از او دليلى بر اثبات مذهب اثناعشرى در جامع الفوائد فى شرح خطبة القواعد فخر المحققين محمد حلى نقل شده كه در وجه دين ناصر خسرو ( ص 14 و 28 ) مانند آن را ديدهام « 1 »
بلكه بايد گفت كه طوسى بجنبهء انسانى بيشتر اهميت ميداد و آزاد انديش بود و مزه آزادى فيلسوفانه را چشيده و با همه گونه دانشمندان از اسماعيلى و شيعى و سنى نشست و خاست داشت و به آنها احترام ميگذاشت و چندان تعصب مذهبى روا نميداشت « 2 » . از نامههائى كه او به قونوى صوفى و كاتبى متكلم و ابن كمونهء فيلسوف و بحرانى شيعى و كيشى شافعى و ديگران مىنويسد پيداست كه او مانند انسانى وارسته و آزاد ميانديشيده است .
اكنون برويم بر سر اين چهار كتاب و رساله و مقاله كه در اين مجموعه نشر ميگردد و دربارهء آنها از دو رهگذر شناخت كتاب و نسخه سخن ميداريم :
I
- كتابشناسى
1 - اخلاق محتشمى كه آن را خواجه ناصر الدين عبد الرحيم بن ابى منصور محتشم قهستان درگذشتهء صفر 655 ( مدرس ص 5 و 80 و 302 ) ، كه از او در پايان همين كتاب بعبارت « شاهنشاهى ناصرى قاهرى شهريار ايران خسرو افاقى » ياد شده است ،
هامش
( 1 ) - نسخه خطى جامع الفوائد نسخه ش 1 / 346 ج دانشكدهء حقوق - روضات الجنات ص 579 - ص 5 ديباچهء نگارنده بر رساله بود و نبود طوسى در مجلهء دانشكدهء ادبيات ش 3 س 4 ) .
( 2 ) - ياد نامه طوسى ص 108 .