نورانيهء هشتگانهاند كه جملهء قوائم هشتگانهء عرشند كه آيهء
وَ يَحْمِلُ عَرْشَ رَبِّكَ فَوْقَهُمْ يَوْمَئِذٍ ثَمانِيَةٌ
« 1 » اشاره به ايشان است . پس چهار از ايشان ، كه مسمى به الف و ابجد و هوز و وطيكلند ، حامل چهار قائمهاند كه متعلقات عقول و ارواح و نفوس و قلوبند و چهار ديگر ، كه مسمى به منصع و فصقر و شتثنح و ذضنطغاند ، حامل چهار قائمهء ديگرند كه متعلقات طبايع چهارگونهء حرارت و برودت و رطوبت و يبوستند و در عالم قلب نقوش شده است و در عالم قالب به قوهء نطقيّه و صوت حنجرى و تقطيعات فميه ، مصور و مشكّل شده است . و اين معناى حديثى است كه ابوذر پرسيد از رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله و سلّم كه هر نبى مرسلى به چهچيز فرستاده مىشود ؟ پس فرمودند : به كتاب منزلى . پس پرسيد كه چه كتاب بر حضرت آدم عليه السّلام نازل شده است ؟ فرمودند : كتاب معجم . پس گفت : كتاب معجم چهچيز است ؟ پس فرمودند : ا ب ت ث ج تا آخر بيست و نه حروف ، و لام الف را يك حرف مستقل شمردند و فرمودند كه لام الف در صحيفهاى ، علىحده نازل شده است با هفتاد هزار ملك ، و هركس كه لام الف [ را ] از حروف بشمارد او از من برى است و من از او بيزارم . روايت نموده است اين حديث را شيخ احمد عارف بونى در كتاب « 2 » خود . خلاصهء اين دو حديث با يكديگر يكى است و تخالفى ندارد .
راز مگشاى به هركس كه در اين مركز خاك * سير كرديم بسى محرم اسرار نبود
تحفه : [ 12 ] ، [ عقل اول همان روح علوى ( عليه السّلام ) ]
و از اين احاديث و تقريرات سابقه معلوم شد كه عقل در تمام صفات سلبيه و ثبوتيهء جلاليه و جماليه ، غير از صفت قدم و وجوب ، با خداوند كه خالق و جاعل او است و او را بر صفت خود خلق فرموده است يكسان است . و در تصوير بدين صورت است كه قوس وجوب و قدم و الوهيت در فوق ، و قوس امكان و حدوث و عقل در تحت ، و دو طرف قوس عقل و وسعت او مساوى دو طرف قوس وجوب و
هامش
( 1 ) . حاقّة : 17 .
( 2 ) . شمس المعارف و لطائف العوارق ، ج 3 ، ص 304 .