وجه اين ، آن است كه نيّات قلبانيّه و اخلاق نفسانيّه پدر و مادر ، تأثير در نطفه مىبخشد مثل تأثير بخشيدن هيأت جسديّه و بدنيّه ايشان و از اينجاست كه ذكر نمودهاند كه اگر نيّات قلبانيّهء پدر و مادر خالص و اخلاق نفسانيّهء ايشان حسنه باشد لا محاله فرزند يا از انبياء و يا از اولياء مىباشد و مىگردد و در ديگرى در عالم طفوليّت و در اوقات رضاع و شير خوردن تعلّق مىگيرد ؛ به جهت عالم بودن دايه و شيردهندهء او ؛ چونكه شير را تأثير شديدى است در نفس و از اينجاست كه در احاديث تحريص شديد و توصيه و تأكيدى بر انتخاب نمودن زنان و دايگان از نجباء و صاحب مروّتان شده است و در ديگرى بعد از آن و به واسطهء تأثير صحبت مجالسين و مخالطين آنكه از اهل علم و فطانت مىباشند ، تعلّق مىگيرد و از اينجاست ايضا كه تأكيد شديدى بر انتخاب نمودن مجالسين و مخالطين اطفال از نزد اهل عقل و اهل شرع رسيده است و در ديگرى در ايام بلوغ آنكه غالبا و به حسب اقتضا طبيعت اوقات پانزده سالگى است تعلّق به آن مىگيرد ؛ به سبب اقتضا نمودن طبيعت مر حصول استعداد را از براى او در آنوقت به حسب اصل جعل و فطرت و اساس حكمت خداوندى و وجه اين حكمت را در كتاب اجابة المضطرين بيان نموديم و در ديگرى بعد از ايّام بلوغ آن به طريق ممارست و مداومت و تكسّب و تحصيل ، تعلّق مىگيرد .
و اشاره به اختلاف اين مراتب مذكوره شده است در ضمن اين حديث كه روايت نموده است او را اسحاق بن عمار از جناب امام جعفر صادق عليه السّلام كه عرض و سؤال نمود از آن حضرت كه مردى مىرسم به او و تكلم مىنمايم با او به بعضى از كلام و مرام خودم ، پس مىشناسد تمام و كلّ او را و بعضى ديگر مىباشند از مردمان و تكلّم مىنمايم با او ، پس استيفا مىنمايد تمام كلام مرا ، بعد از آن ردّ مىنمايد به من ، تمام كلام مرا به همان نهجى كه با او تكلّم نمودهام و بعضى ديگر از مردمان مىباشند كه تكلّم مىنمايم با او ، پس مىگويد كه اعاده بنما و دو مرتبه بگو . پس آن حضرت فرمودند كه اى اسحاق ! آيا نمىدانى كه به چه سبب است اين اختلاف مردمان در فهم و فطانت ايشان پس عرض نمود كه نه . پس آن حضرت فرمودند كه « الذى تكلمه ببعض كلامك فيعرفه كله فذاك من عجنت نطفة بعقله و اما الذى تكلّمه فيستوفى كلامك ثم يجيبك على
تحفة الملوك ( فارسى ) — صفحة 455
مساهمون: جعفر بن أبى إسحاق دارابى كشفى
ص٤٥٥