آتش در اعلا مرتبهء معرفت بههم مىرسد و مىفهمد كه آتش چهچيز است ؛ چنانكه خداوند خبر داده است و فرموده است كه :
وَ أَمَّا إِنْ كانَ مِنَ الْمُكَذِّبِينَ الضَّالِّينَ
* فَنُزُلٌ مِنْ حَمِيمٍ
* وَ تَصْلِيَةُ جَحِيمٍ
* إِنَّ هذا لَهُوَ حَقُّ الْيَقِينِ
« 1 » ؛ يعنى ، پس اگر بوده باشد آن شخص كه مرده است از جملهء تكذيبكنندگان به خدا و پيغمبر و از جملهء گمراهان امت ، پس جزاى آن در اول وقت مردن ناشتاليقى است از آب گرم كه در اعلا مرتبهء گرمى و حرارت باشد و بريزند در حلق او ، و داخل نمودن او را است در آتش . به درستى كه داخل شدن در آتش هرآينه مرتبهء حق اليقين است ، در ايمان آوردن به آتش و شناختن او .
و بدان كه آلت اين قسم از فهم كه حكمت است سرّ القلب و يمين القلب انسان است كه او را فؤاد نيز گويند . و آن عبارت است از جهت فوقانيّهء قلب ؛ يعنى جهتى كه مقابله با روح و عقل ، كه صادر اول است ، دارد . و آن جهت ، همان كيفيت نورانيهء او است كه خداوند اشاره به آن فرموده است كه :
أَ فَمَنْ شَرَحَ اللَّهُ صَدْرَهُ لِلْإِسْلامِ فَهُوَ عَلى نُورٍ مِنْ رَبِّهِ
« 2 » ؛ يعنى پس كسى كه شرح فرموده است خدا سينهء او را ، پس آنكس مشتمل است بر نورى از جانب و جهت پروردگار خودش . و ائمهء هدى عليهم السّلام ايضا فرمودهاند كه : « اتّقوا فراسة المؤمن فانّه ينظر بنور اللّه » « 3 » ؛ يعنى بپرهيزيد اى مردمان جهله از فراست و حدس شخص مؤمن ، پس به درستى كه مؤمن نظر مىنمايد و نگاه مىكند به واسطهء نور خداوند و آلت ديدن او منحصر به چشم ظاهر نيست . و فرمودند كه : « اذا اراد اللّه بعبد خيرا نكت فى قلبه نكتة بيضاء و فتح مسامع قلبه و وكّل به ملكا يسدّده » « 4 » ؛ يعنى هرگاه خداوند اراده بفرمايد در حق بندهاى از بندگانش خير و خوبى را ، پس ايجاد مىفرمايد به قوت و قدرت خود ، در دل آن بنده ، اثرى و نور سفيدى را ، و مىگشايد گوشهاى دل او [ را ] و موكّل مىفرمايد بر در گوش آن ، ملكى را كه آنا فآنا او را تعليم
هامش
( 1 ) . واقعة : 92 - 95 .
( 2 ) . زمر : 22 .
( 3 ) . اصول كافى ، ج 1 ، ص 218 ، ح 3 .
( 4 ) . همان ، ج 2 ، ص 214 ، ح 7 .