نهم ، معروف است ، يعنى نيكو و پسنديده شدن نفس ، و آن حالت و ملكهاى است كه حاصل مىشود مر نفس را و مرتّب مىگردد بر آن سه حالت : اول ، آنكه جوارح و آلات بدنيّه فرموده و مهيّا و تاب و طاقتدار مىگردد مر تعبهائى كه عارض مىشود او را در مرتكب شدن و متوجّه گرديدن مر اعمال معروف و نيكو و پسنديده ، و اين حالت را تحمّل و احتمال كدّ ايضا گويند و كدّ به معنى مشقّت است ؛ دويم ، آنكه تهاون و تكامل نمىنمايد در حفظ نمودن دين و ملّت را از امور و حوادثى كه محافظت نمودن او را از آنها در نزد شرع و عقل ، معروف واجب و پسنديده باشد و اين حالت را حميّت گويند ؛ سيّم ، آنكه نفس را قوّت مقاومت نمودن بر آلام و شدايد خصوصا هولها و فزعهائى كه در حروب و جنگها رخ مىدهد ، حاصل مىگردد و از عارض شدن آنها منكسر و شكسته نمىگردد و اين حالت را ثبات و صبر ايضا گويند .
و بدانكه صفت شجاعت كه حالتى است معتدله و ملكهاى است كه توسّط يافته است ما بين حالت افراطيّهء تهوّر كه عبارت است از اقدام نمودن بر امرى كه اقدام بر آن جميل و محمود نباشد ، و ما بين حالت تفريطيّه جبن كه عبارت است از حذر نمودن از امرى كه حذر از آن محمود و جميل نباشد . عين اين حالت سيّمى از معروف يا عين خصلت مذكورهء هشتم از خصال حلم است كه عبارت است از مهمل و سكون ؛ چونكه صبر و سكون در حروب را شجاعت گويند و اين معنى عين حالت سيّم يا خصلت هشتم است و يا آنكه از تبعه و لوازم دو حالت اول و دويّم از حالات ملكهء معروف است كه خصلت نهم از خصال حلم است و به تبعيت آنها لازم مىآيد .
خلاصه آن است كه خصلت شجاعت از توابع و شعبههاى خصلت حلم است و مندرج نموده شده است در تحت خصلت هشتم و نهم . و العلم عند اللّه و عند اهله .
دهم ، صمت است ، يعنى سكوت نمودن ، و آن حالت و ملكهاى است كه به سبب آن بازداشته مىشود زبان اين كس از تكلّم نمودن به فضول كلام و در غير وقت حاجت و آن عبارت است از كلامى كه اگر گفته نشود ، هرآينه موجب ضررى نمىگردد اعمّ از اينكه در گفتن آن نفعى و فايدهء باشد يا نباشد و او را ، تكلم به مالا يعنى ايضا گويند ،
تحفة الملوك ( فارسى ) — صفحة 408
مساهمون: جعفر بن أبى إسحاق دارابى كشفى
ص٤٠٨