تحفه : [ 5 ] ، [ حلم ، اولين اثر و علامت عقل ]
يكى از علامات اشراق نمودن عقل بر اين كس و اول آثار و اشمل علامات آن ، حلم است . بدانكه خداوند تبارك و تعالى كه متّصف به جميع صفات كمال و مبرّا و مقدّس از تمام عيوب و نقايص است ؛ چونكه عقل را كه اول موجودات و مخلوقات اوست ، خلق فرمود واگذارد در آن تمام آثار و صفات كمال خود و براءت از عيوب و نقايص را ، و او را محلّ ظهور صفات و مظهر ذات خود گردانيد ؛ چنانكه سابقا در طبق اول دانسته شد كه فرقى به جز از قدم و حدوث و وجوب و امكان و خالقيّت و مخلوقيّت و ربوبيّت و مربوبيّت در ما بين خداوند و عقل نمىباشد و اين عقل بر هركسى كه توجّه نمود و بر هر نفس كه اشراق فرمود ، هرآينه آن نفس هم به قدر همان توجّه و اشراق موصوف به صفات كمال و فضايل و مبرّا از نقايص و رذايل مىگردد پس هر نفس كه توجّه و اشراق عقل بالنّسبه به او تمام و من جميع الوجوه باشد هرآينه موصوف به جميع خصال كمال و محلى به تمام فضايل نفسانيّه و اخلاق حسنه و مبرّا از تمام نقايص و رذايل مىباشد و از اينجاست كه خداوند در شأن حضرت خاتم النّبيّن صلّى اللّه عليه و إله و سلّم كه محل اصلى و مظهر كلّى عقل است و توجه و اشراق عقل بر آن جناب به طريق تماميت و من جميع الوجوه شده است فرموده است كه
وَ إِنَّكَ لَعَلى خُلُقٍ عَظِيمٍ
« 1 » و وجه عظيم بودن خلق آن جناب همان اتّصاف اوست به تمام صفات و فضايل نفسانيّه و جميع اخلاق حسنه كه من حيث التّمام و المجموعيّة معنى صفات و اخلاق اللّه است كه در ضمن حديث و فرمودهء « تخلّقوا باخلاق اللّه » « 2 » تحريص ديگران را بر آن نمودهاند و وجه صدق نمودن مضمون حديث « خلقه القران » كه در شأن آن حضرت رسيده است بر آن حضرت ، ايضا از اينجاست كه خداوند آثار صفات خود را ايضا در اقوال و كلام خود كه قرآن است همه را ظاهر كرده است و اخلاق آن جناب مطابق و موافق با قرآن و كلام خداوند است و از اينجا به مغز معنى
وَ عَلَّمَ آدَمَ الْأَسْماءَ كُلَّها
« 3 » مىرسى ؛ چونكه
هامش
( 1 ) . قلم : 4 .
( 2 ) . بحار الأنوار ، ج 58 ، ص 129 .
( 3 ) . بقره : 31 .