ظلماتى است كه هوا را مظلم و تاريك مىگردانند و قرض نمودن بدون قصد و نيّت ادا نمودن آن و اسراف نمودن در اخراجات و بخل نمودن بر اهل و عيال و اولاد و اقارب و ذوى الارحام و بدخلقى و كمصبرى و بىطاقتى كردن و كسالت نمودن در طاعات و خيرات و اهل دين اللّه را خوار كردن و ذليل شمردن ، اينها گناهان و ظلماتى است كه موجب بلا و مصيبت پرده برداشتن از روى امور اين كس مىگردد و بدى نيّت و خبث باطن و سريرت و نفاق ورزيدن با برادران دينى و تصديق ننمودن به اجابت فرمان خداوند دعاها را و تأخير انداختن نمازهاى واجب را تا آنكه اوقات آنها بگذرد و فوت بشود ، اينها گناهان و ظلماتى است كه موجب بليّه و محنت ردّ شدن دعاها مىگردد . « 1 »
و مروى است از جناب پيغمبر صلّى اللّه عليه و إله و سلّم كه در سال حجة الوداع بعد از آنكه از اعمال حج فارغ گرديدند و از جهت وداع نمودن به نزد خانهء كعبه آمدند و حلقهء در را به دست مبارك خود گرفتند و به آواز بلند مردم را ندا فرمودند و در نزد آن جناب تمام مردم جمع شدند ، پس فرمودند كه : بشنويد اى مردمان كه من خبر دهندهام به امورى كه بعد از من رخ مىدهد و واقع مىشود و بايد كه برساند اين خبر را حاضرين شما بر غائبين شما ، بعد از آن گريستند و تمام مردم ايضا به گريه كردن درآمدند . بعد از آن فرمودند كه بدانيد كه مثل شما در امروز مثال ورقى است كه خوار ندارد تا مدت يكصد و چهل سال و بعد از آن مثال ورقى است كه به آن خار مىباشد تا مدّت دويست سال ، بعد از آن مثال خارى است كه هيچ ورق در آن نمىباشد و در آن وقت ديده نمىشود سلطانى مگر جابر و نه مالدارى مگر بخيل و نه عالمى مگر راغب در جمع مال يا ديده مىشود فقيرهاى دروغگو يا پيرهاى معصيتكار يا طفلهاى بىادب و بىوقار و يا زنان رعنا و خودساز ، بعد از آن ايضا گريستند . پس سئوال كرد سلمان فارسى كه بفرما در چه وقت و چه زمان اين امور واقع مىشود ؟ پس فرمودند كه در وقتى كه قليل و كم مىشوند علما و بروند اهل قرآن و قطع كرده شود زكات و ظاهر
هامش
( 1 ) . بحار الأنوار ، ج 70 ، ص 375 و 376 ، ح 12 .