فرقهء جهل بودند و آنها را شياطين انس گويند همگى مختفى و مخذول گرديدند . و نور عقل در لباس و صورت شريعت در تمام فرقهء عقليه در ظاهر گفتار و كردار و در باطن معارف و عقايد و اسرار ايشان آشكارا گرديد و غلبه و ظهور نور عقل تا هفتم طبقه از زمين رسيد ؛ چنانكه مسلّم و مضمون احاديث و فرمودهء خداوند است كه
وَ اللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَ لَوْ كَرِهَ الْكافِرُونَ
« 1 » ؛ يعنى خداوند تمامكننده و به سرحد رساننده است نور خودش را ، كه همان نور عقل است ، و هرچند كه مكروه و ناخوش بدارند اين اتمام را كافران ، كه همان فرقهء جهلند ، به جهت مغلوبيت ايشان . و فرموده است كه
هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدى وَ دِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَ لَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ
« 2 » ؛ يعنى خداوند آنچنان خداوندى است كه فرستاده است رسول و پيغمبر خود را با هدايت و روشنايى نور عقل و با دين حق كه عبارت است از همان شريعت آن جناب كه ايضا نور عقل است كه در لباس و صورت امر و نهى و گفتار و كردار برآمده است و عاقبت و سرحد كمال آن دين حق و شريعت آن جناب ، است كه ظاهر و غالب بسازد او را بر تمام دينها و شريعتها ؛ يعنى خواه آن دينها ايضا از نور عقل باشند كه هنوز ناقص بوده است و بايد به دين آن جناب به سرحد كمال برسد ، مثل شرايع انبياى سابقه و امم خالصهء ايشان كه شرايعشان از نور عقل و خودشان از فرقهء عقل بودند ؛ و خواه آن دينها از ظلمهء جهله باشند كه به سبب زمان فترت و اختفاى اوصيا غلبه و ظهور يافته بودند و بايد به دين آن جناب ، كه عين نور عقل است ، مندفع و مغلوب گردند . و از اين سبب است كه فرمود كه و هرچند كه مكروه بدارند اين دين و اين غلبهء نور عقل را مشركون ، كه از فرقهء جهلند ، و مغلوب گردند . و صورت غلبهء نور عقل در زمان خاتم النّبيين صلّى اللّه عليه و إله و سلّم و فايض شدن آن تا هفتم زمين و مطرود شدن شياطين جن و مخذول شدن شياطين انس بدين نهج است كه ملحوظ نظر است . به دقّت تمام ملاحظه بفرما تا بيابى آنچه را بايد بيابى .
هامش
( 1 ) . صف : 8 .
( 2 ) . همان : 9 .