و بىنياز است از تمام مردم و احتياج به حج كردن و ساير عملهاى ايشان ندارد . و از آن جمله است حديث مشهور نبوى كه « لا يزنى الزّانى حين يزنى و هو مؤمن » « 1 » ؛ يعنى زنا نمىكند شخص زناكار در وقتى كه زنا مىكند با آنكه آن شخص مؤمن باشد ؛ يعنى در وقت زنا كردن روح ايمانى و شعاع عقلانى از آن منقطع مىگردد . پس در اين آيه و اين حديث صاحب كبيره را كافر ناميدهاند و او را از دايرهء ايمان بيرون دانستهاند . و تمام اين مطلب را در كتاب اجابة المضطرين بيان نموديم . و كسانى كه تصديق و اعتراف به دل و زبان و به جوارح و اركان ، همگى داشتند لكن چونكه تصديقات ايشان بر طريق بصيرت و فهم درست از جانب خودشان نبوده است و تقليد و تبعيت صاحب بصيرت ايضا نكردهاند از روى فهم كج و خودرأيى خودشان يا به تقليد اشخاص كمفهم و خودرأى بوده است و به اين سبب از طريقهء حقه و صراط مستقيم بيرون رفتهاند پس آنها جاهل و كافرند به كفر ضلالت . و در حق ايشان است اين آيه و امثال آنكه
قُلْ هَلْ نُنَبِّئُكُمْ بِالْأَخْسَرِينَ أَعْمالًا
* الَّذِينَ ضَلَّ سَعْيُهُمْ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ هُمْ يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ يُحْسِنُونَ صُنْعاً
* أُولئِكَ الَّذِينَ كَفَرُوا بِآياتِ رَبِّهِمْ وَ لِقائِهِ فَحَبِطَتْ أَعْمالُهُمْ فَلا نُقِيمُ لَهُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ وَزْناً
* ذلِكَ جَزاؤُهُمْ جَهَنَّمُ بِما كَفَرُوا وَ اتَّخَذُوا آياتِي وَ رُسُلِي هُزُواً
« 2 » ؛ يعنى آيا دلالت بنمايم شما را به خسارتترين مردم در عمل ايشان آنچنان اشخاصى هستند كه گمراه شده است سعى و عمل نمودن و تصديع كشيدن ايشان در دار دنيا و حال آنكه چنين مىپندارند كه صنع و عمل ايشان خوب و نيكو است . ايشان اشخاصى هستند كه كافر شدند به آيات و انبيا و رسل پروردگار خود ، پس پامال شده است اعمالى كه كردهاند . و برپا نمىداريم ما از براى ايشان در روز قيامت وزنى ؛ يعنى قدرى از براى عمل ايشان نيست . اين است جزاى ايشان ، جهنم ؛ به سبب آنكه كافر شدند و آيات و رسل مرا ريشخند پنداشتند ؛ يعنى تبعيت ايشان يا كسى را كه درست تابع ايشان باشد و فهم صحيحى داشته باشد نكردند و به رأى خود يا به تقليد كسى كه مثل او كجفهم و خودرأى بوده راه رفتند و از آيات كتاب اللّه و احاديث رسل و ائمه و ابواب اللّه و
هامش
( 1 ) . اصول كافى ، ج 2 ، ص 285 ، ح 22 .
( 2 ) . كهف : 103 - 106 .