و مخفى نماناد كه انبيا و رسل و ائمه و سبل را چونكه مشابهتى در گفتار و كردار و اخلاق و عقايد به آن ملاعين و سلسلهء جهليه نداشتند از اين سبب ، هيچگونه صعوبت و گرفتارى در امور معيشت ايشان نبوده است و لكن از آنجا كه از جهت اتمام حجت و ابلاغ معذرت خداوند خود مكلف بودند كه با آنها مخالطه و مكالمه و محاربه و مجاهده بنمايند و حال آنكه فى ما بين ضديت است و تأثير خباثت صوريه و ظهور آن به سبب ضديت و عدم مناسبت و مشابهت روحيه فى ما بين الطرفين به مراتب اشد و ناگوارتر است از ظهور و تأثير خباثت معنويه و ظهور آن به سبب وجود مناسبت و مشابهت روحيه فى ما بين الطرفين ، از اين سبب صعوبت و گرفتارى ايشان در اين امر ، نه در امور معيشت و غير آن ، شديدتر و عظيمتر بوده است و اينكه مشهور است كه « الأنبياء أشدّ بلاء و أتمّ الأمثل فالأمثل » « 1 » از اينجا و از اين سبب است نه غير آن روح را صحبت ناجنس عذابى است عظيم . و از اين تحقيق معلوم شد كه بلا و مصيبت انبيا صلّى اللّه عليه و إله و سلّم و رسل و ائمه و سبل ، موجب و باعث رفع درجه و ظهور مرتبهء ايشان است و بلا و مصيبت ديگران و پستتر از ايشان موجب و باعث تكفير ذنوب و تخفيف گناهان ايشان است ؛ چنانكه همگى اين مضامين در اخبار و احاديث متواتره مفصلا و مجملا مذكور و مسطور است . بلى ،
رسيدهاند جگر تشنگان به چشمهء آب * ولى چه سود كه ياراى آب خوردن نيست
تحفه : [ 6 ] ، [ كيفيت تأثيرات عقل و جهل به عوالم ما تحت ]
چونكه دانسته شد كه عقل و روح محمدى صلّى اللّه عليه و إله و سلّم باب و منبع نزول رحمت خداوند است و هيچ فيضى از فيوضات و شأنى از شئونات و رحمتى از رحمات بدون صدور و ورود بر آن و عبور از آن به احدى از مخلوقات عليينيّه و من دون نمىرسد و نرسيده است و نخواهد رسيد الى ابد الدّهر ، در مبدأ و در معيشت و در معاد ، و دانسته شد ايضا كه جهل و روح رمعى باب و منبع نزول و صدور غضب
هامش
( 1 ) . أمالي الطوسى ، ح 1363 / 7 .