دانشنامه كتابى است در ده فصل ، در آداب و اخلاق و پند و اندرز و به تاريخ « فى يوم الجمعه سلخ شهر ربيع الاول تنكوزئيل 982 » استنساخ شده است . گويا علت حدس استاد دانشپژوه براينكه نسخهء دانشنامه نبايد بىارتباط با تحفة الملوك باشد ، عبارت فهرستنويس كتابخانهء وزيرى بوده است ؛ چراكه وى در معرفى دانشنامه نوشته است :
« ناشناخته . در اخلاق . در ده فصل ( مانند تحفة الملوك . . . ) 21 »
روش تصحيح
بهترين نسخههاى پيشگفته نسخهء اياصوفيا است . ضبطهايى كه در اين نسخه وجود دارد ، گاهى اوقات در هيچيك از نسخههاى ديگر يافت نمىشوند . نسخههاى بريتانيا ، قونيه و نسخهء استاد نفيسى در ردههاى بعدى قرار مىگيرند و نسخههاى نخجوانى ، مجلس و آستان قدس بههيچروى قابلاعتماد نيستند . بنابراين در اين تصحيح ، نسخهء اياصوفيا اساس كار قرار گرفت و نسخهء بريتانيا و قونيه در رتبههاى دوّم و سوّم با متن اساس سنجيده شدند و اختلافها در پاورقىها ضبط شد . البتّه در اين ميان از نسخهء استاد نفيسى نيز بىبهره نمانديم . گاهى اوقات كه افتادگى يا اشتباهى در متن اساس وجود داشت ، از ضبطهاى نسخهء بريتانيا و قونيه براى جبران آن افتادگى يا اشتباه بهره گرفته شد و ضبطى كه ارجح به نظر مىرسيد با رعايت احتياط در داخل [ ] وارد متن گرديد ؛ براى انجام اين كار بندرت ضبط يكى از نسخهها ملاك كار قرار گرفت ، مگر آنكه اشتباه نسخهء اساس ، حتمى باشد . در مورد رسم الخط و شيوهء نگارش ، گفتنى است كه در برخى نسخهها « كه » به صورت « كى » ، « حيات » به صورت « حياة » ، « تورات » به صورت « تورية » ضبط شده است كه آنها را به صورت امروزى نگاشتيم ، همچنين حرف اضافهء « به » و حرف ربط « كه » جدا از كلمات ديگر تحرير شد .
تحفة الملوك از گذشته تاكنون
اوّلينبار سر ادوارد دنيس راس ( 1871 - 1940 ) 22 شرقشناس معروف انگليسى در