بعد از استماع اين ارشاد كه سبب حصول دولت ابدى و واسطهء وصول سعادت سرمديست با عقل و بخت عافيت شعار به طريق استفسار گفت كه بىسببى توجّه به عتبهء عليهء آن حضرت نمودن و بىوسيلهاى عازم آن بارگاه سلطنتپناه شدن متعذر باشد ، چه نيل دولت ملازمت سلاطين عظما و ادراك سعادت مقارنهء خواقين عليا بىمددگارى وسائل ناممكن . پس وسيلهء حصول اين سعادت ابدى و سبب وصول اين دولت سرمدى چه تواند بود ؟
گفتند آنكه در باب آداب معيشت دنيا و شروط ملازمت اكابر كبرى و آداب صحبت و ذخيرهء آخرت اندوختن و آنچه رعايت آن ارباب احتشام را از ضرورات و انسان را از براى ترتيب حال دنيا و آخرت از مهماتست كتابى در اخلاق انشا كنى به رسم كتبخانهء آن حضرت و به وسيلهء آن حال پريشان و كار بىسامان خود را به عرض بندگان آن حضرت رسانى و بعد اليوم ايمن الحال و فارغ البال گردى . اين كمينه نيز به حكم المأمور معذور بداين امر مشغول گشت و چيزى چند كه در كتب اهل حكمت ديده بود و آنچه به تجربه معلوم كرده اكثر به عبارت خويش ارتباط و انضمام داده رعايت حسن عبارت نموده و اختصار لازم داشته اين كتاب مولّف و محرّر گردانيد مشتمل بر بيست فصل و نام آن انيس النّاس نهاد .
پس تتبّع لفظ او موجب حصول فصاحت و تزيين انشاء ، و تعقّل معنى او سبب وصول بلاغت و ترتيب دنيا و اين معنى نيز لازم داشته كه در كلمات آن حشو و عبث نباشد .
رجاء واثق و اميد صادق كه به نظر ملازمان مجلس عاليش كه محقّقان عصر و مدقّقان دهرند مستحسن افتد و اگر بىقاعدهاى مكتوب گشته باشد
أنيس الناس ( فارسى ) — صفحة 11
مساهمون: ايرج افشار
ص١١