شيخ على شمس گيلانى « حاج اعتماد » ( 1313 - 1389 ق )
شرح حال شمس گيلانى كه به « اعتماد الواعظين » ملقب بود ، به قلم فرزند ايشان دانشمند محترم شيخ حسن شمس در كتاب « علماء و شعراى گيلان » آمده ، كه آن را تماما با اندكى تغيير در اينجا مىآوريم :
خطيب شهير « حاج اعتماد » از اكابر اهل تحقيق و بيان و عارف و به زيور كمالات نفسانى آراستهء علم با عمل همآغوش كرده ، و در عرفان و فلسفه يد طولائى داشت .
ولادت آن جناب در سنهء 1313 ق در شهر رشت اتفاق افتاد . چون به حد رشد رسيد خط و تجويد قرآن را نزد والد خود تعليم گرفت ، پس از آن مقدمات ادبى را تا حدود معالم و لمعه در مدرسهء حاج سميعى گيلانى نزد علامهء عصر شيخ حسن مخدوم و شيخ حسن كوچصفهانى تلمّذ كرد . پس از چند سالى مسافرت به خراسان كرده در مدرسهء ميرزا جعفر دو سال در نزد شيخ عبد الجواد اديب نيشابورى مقدارى تحصيل معقول نمود پس از دو سال سفرى ، مراجعت به گيلان نمود به جهت زيارت والد خود و صلهء ارحام پس از توقف كمى در گيلان قصد حركت به نجف اشرف نمود ، براى تكميل فقه و اصول . آن جناب چون به همدان رسيد مصادف شد با تبعيد حجج اسلام ، لذا از رفتن به نجف منصرف شد و تجّار آن سامان والد را چندى در همدان نگه داشتند براى ترويج احكام الهى ، پس از آن مهاجرت به تهران نمود .
آن جناب مىگويد كه : در تهران نزد عارف ربانى و فيلسوف عصر ميرزا مهدى آشتيانى - كه در اكثر علوم يد داشت ، خصوصا در فلسفه و حكمت كه ما فوق آن بزرگوار در ايران نبود - مدت چهارده سال مشغول به تحصيل فلسفه و حكمت و فقه و اصول شدم .