اقصى نقاط كشور پهناور ايران به دنبال آگاهان ، شاگردان و نوادگان شخصيتهاى برجستهاى بود كه شرح زندگانى آنها در اين اثر آمده است .
او به مطالب مندرج در لابهلاى كتابها بسنده نكرد ، بلكه در هر فرصتى به چهار گوشهى ايران اسلامى سفر كرده ، نكات دقيق و ارزشمندى را به صورت « مىدانى » از آگاهان به دست آورده ، در قالب تراجم مستند ريخته ، با يافتههاى ديگران آميخته ، اسناد و منابع هر ترجمهاى را در پايان آن يادآور گرديد .
وى در ميان شيوههاى نگارش بيستمين و آخرين شيوهى يادشده در اين نوشتار را برگزيد و قهرمانهاى داستان خود را از ميان شخصيتها و چهرههاى پاكدل ، پاكسرشت و پاكنهاد مدفون در تربت پاك قم برگزيد و به همين دليل اثر ارزشمند خود را « تربت پاكان قم » نام نهاد .
او در اين اثر گرانسنگ شرح زندگانى ، تاريخ تولد ، تاريخ وفات ، آثار وجودى ، سوانح زندگى ، اساتيد ، شاگردان ، تأليفات و ديگر ابعاد مربوط به فرزانگان و فرهيختگان مدفون در قم را با دقت ، حوصله ، صراحت ، رعايت نزاكت ، به دور از افراط و تفريط ، به ترتيب الفبا آورده است .
فرهيختگان مدفون در قم پروانههاى دلسوخته و پاكباختهاى هستند كه بر گرد شمع وجود كريمهء اهل بيت ، حضرت معصومه عليها السّلام گرد آمده ، با يك دنيا اميد در جوار دخت پيامبر رحمت آرميدهاند كه در روز محشر به تارى از چادر عصمت كريمهء اهل بيت چنگ زده ، به دور از وحشت و اضطراب محشر ، از فراز صراط بگذرند و در جوار رحمت حق مأوى گزينند .
پيشواى به حق ناطق ، امام جعفر صادق عليه السّلام در پاسخ مردى كه در مورد حشر و نشر سؤال مىكرد فرمود :
« محشر النّاس كلّهم الى بيت المقدس ، الّا بقعة بارض الجبل ، يقال لها « قم » فانّهم يحاسبون فى حفرهم و يحشرون من حفرهم الى الجنّة » :
« حشر و نشر همهى مردمان بهسوى بيت المقدس است ، مگر منطقهاى در
تربت پاكان قم ( فارسي ) — صفحة 67
مساهمون: عبد الحسين جواهر كلام
ص٦٧