گشت و به يكى از وعاظ مشهور كشور مبدل شد كه هزاران نفر از بيانات او استفاده مىكردند .
علامه سيّد محمّد براى فراگيرى علوم در سال 1325 ش . ، وارد حوزه علميه مشهد شد و مدت چندين سال در اين شهر اقامت اختيار كرد . در اين سالها او از محضر آيات عظام چون ، آيت اللّه ميرزا حسن صالحى خراسانى ، آيت اللّه محمّد هادى ميلانى ، آيت اللّه ميرزا حسين فقيه سبزوارى و آيت اللّه شيخ محمّد تقى اديب نيشابورى كسب فيض كرد ؛ آنگاه به قم هجرت كرد . در حوزه قم با شركت در درس مراجع عظام همچون حضرت آيت اللّه العظمى امام خمينى رحمة اللّه عليه ، آيت اللّه محقق داماد و آيت اللّه محمّد حسين وكيلى اصفهانى كسب دانش كرد . در همين سالها بود كه او با افكار و انديشههاى امام راحل رحمة اللّه عليه آشنا شد . و راه جهاد و مبارزه را از اين مرجع اعلا و اعظم فراگرفت . علامه مصباح براى تكميل اندوختههاى علمى خود راهى عراق گشت .
در آن روزها حوزه علميه نجف اشرف از بزرگترين مراكز علمى و فقهى شيعه بهشمار مىرفت . وى مدتى در اين شهر اقامت گزيده ، به تحصيلاتش ادامه داد و از محضر درس آيت اللّه العظمى سيّد محسن حكيم ، شيخ محمّد حسين كاشف الغطاء و آيت اللّه سيّد ابو القاسم خويى بهره جست . پس از كسب مدارج عالى علوم به قم بازگشت و دو سال ديگر نيز در قم ماند و به اندوختههاى علمىاش افزود . سرانجام به عنوان نمايندهء تام الاختيار امام راحل ( ره ) و با كولهبارى از انديشههاى انقلابى وى در ايامى كه مصادف با دستگيرى امام خمينى در سال 1342 ش . بود ، به وطن بازگشت . از اين زمان او فعاليتهاى دينى ، سياسى و اجتماعى خويش را آغاز نمود . وى در سخنرانيهايش انديشههاى نوگرايانهء فقهى و مبارزاتى امام راحل ( ره ) را براى نسل جوان تشريح و ترويج مىكرد . علامه مصباح براى شناساندن مراجع تقليد بهويژه حضرت امام راحل ( ره ) به شيعيان و نسل جوان تلاش مىكرد .
اگرچه ويژگيهاى فردى علامه مصباح ، اين مجاهد نستوه و عالم ربانى را نمىتوان برشمرد ، به عنوان يك درس عملى به چند مورد از آنها اشاره مىشود . اين مرد بزرگ مقيد به نوافل و شبزندهدارى بود . وى از همان اوايل جوانى اشتياق به نماز شب داشت . دوستان همدورهاىاش مىگفتند : هيچگاه ديده نشد كه نماز شب آقاى مصباح
تاريخ علماى بلخ ( فارسي ) — صفحة 353
مساهمون: مهدى رحمانى ولوى
ص٣٥٣