بلخى ، از بزرگان آل اعرج به شمار مىرفت ، وى منصب نقابت بلخ را به عهده داشت » « 1 » .
محمّد محروس مىنويسد : « ابو الحسن محمّد بلخى ، از محدّثان صاحبنام عصر خود بود ، از طريق وى رواياتى نقل شده است ، نيز او از نقباى طالبين بلخ بود » « 2 » .
[ 631 ] محمّد بن حسين بن موسى مصباح
علامه سيّد محمّد بن حسين بن موسى بن عطا خان بن رجب بن عبد اللّه بن شكر اللّه بن ميرزا سكندر بن حسين بن محمّد على بن ابو تراب بن عارفين بن محمّد بن احمد شاه برهنة بن ابراهيم بن زيد بن محمّد بن على بن عبد اللّه بن يحيى بن اسماعيل بن محمّد بن احمد بن عبد اللّه بن جعفر بن محمّد بن ابو العشاير زيد بن محمّد بن ابو يعلى حمزة بن ابو على محمّد الاصغر بن احمد سكين بن ابو عبد اللّه جعفر الشاعر بن ابو جعفر محمّد بن محمّد بن زيد شهيد بن على بن حسين بن على بن ابى طالب عليه السّلام « 3 » ، خطيب و گويندهء توانا و اولين امام جمعه شهر بلخاب ، به سال 1305 ش ، در يك خانوادهء روحانى شهرستان ترخوج مركز بلخاب از توابع بلخ قدم به عرصه جهان نهاد . او فراگيرى علوم را در خدمت پدر بزرگوارش حجة الاسلام و المسلمين سيّد ميرزا حسين ، كه خود از علماى برجستهء بلخاب به شمار مىرفت ، آغاز كرد . سيّد محمّد از هوش و استعداد بسيار بالايى برخوردار بود ، ازاينرو پدر براى شكوفا شدن استعداد فرزندش او را به مدرسه علميه فرستاد ، و خود به عنوان اولين آموزگار به وى كمك مىكرد . سيّد محمّد علوم مقدماتى و ادبيات عرب را در مدرسهء دهنه ترخوج در محضر اساتيد فن چون ، آيت اللّه حاج سيّد محمّد فاضلى معروف به حاجى دهنه فراگرفت . علامه مصباح علم قرائت ، حفظ قرآن و نهج البلاغه را نيز آموخت و با تشويق استادانى چون پدرش و آقاى حاجى دهنه به فن خطابه و سخنورى روىآورد . علامه سيّد محمّد مصباح در فن خطابه سرآمد عصر خود
هامش
( 1 ) - دايرة المعارف تشيع ، ج 1 ، ص 145 .
( 2 ) - مشايخ بلخ من حنفيّه ، ج 1 ، ص 73 .
( 3 ) - عمدة الطالب ، ص 304 ؛ الشجرة الطيّبه ، ج 2 ، ص 15 ؛ مصلح بشر ، ص 5 ؛ ارزش جهاد و مقام شهيد ، ص 4 ؛ فرزندان فاطمه ، ص 72 .