مىكند و قدمها مىلرزد . اخلاق بد ، عمل را چنان تباه مىكند كه سركه عسل را .
آثار بهجا مانده از ابو بكر شمس الأئمّه محمّد بن احمد بن سهل سرخسى بدين قرار است : 1 - كتاب المبسوط در فقه و تشريع ، در 30 جز كه در زندان اوزگند از توابع فرغانه آن را تأليف كرد . 2 - شرح الجامع الكبير . 3 - شرح السير الكبير ( اين كتاب در چهار جلد تأليف شده است ) . 4 - كتاب الاصول ( اين كتاب را در اصول فقه تأليف كرده است ) « 1 » .
مؤلّف مفتاح السعاده ، كتاب اصول الفقه و شرح السير الكبير شمس الأئمّه سرخسى را دو جلد نقل كرده و نيز گفته است كه شرح مختصر الطحاوى نيز از تأليفات اوست « 2 » .
حاجى خليفه مىگويد : شمس الأئمّه كتاب جامع غاية ما فى الباب نهايه را شرح كرده و نيز كتاب اصول را تا باب شروط در زندان خوارزم نوشته و زمانى كه از زندان آزاد شده و به فرغانه رفته ، در آنجا آن را كامل كرده است « 3 » . شمس الأئمّه كتابهاى جامع الصغير فى الفروع و الجامع الكبير فى الفروع امام محمّد بن حسن شيبانى را شرح كرده است « 4 » . و همچنين كتاب الزيادات شيبانى را در زندان شرح كرد و آن را نكت زياده نام نهاد « 5 » .
پس از آزادى از زندان در ماه جمادى الاول سال 480 ه . به مرغينان رفت « 6 » . شمس الأئمّه سرخسى نوشته است كه سلمان فارسى بنا به درخواست برخى از ايرانيان مسلمان فارسى زبان ، فاتحة الكتاب را براى آنان به فارسى ترجمه كرد تا آنان آن را در نماز بخوانند و زبانشان به عربى روان گردد « 7 » .
هامش
( 1 ) - الأعلام ، زركلى ، ج 6 ، ص 208 .
( 2 ) - مفتاح السعاده ، ج 1 ، ص 337 .
( 3 ) - كشف الظنون ، ج 1 ، ص 112 .
( 4 ) - همان ، ج 1 ، ص 561 ، 568 .
( 5 ) - همان ، ج 2 ، ص 963 .
( 6 ) - همان ، ج 2 ، ص 1014 ، 1079 ، 1414 ، 1452 ، 1580 ، 1620 ، 1628 .
( 7 ) - تاج التراجم ، ج 1 ، مقدمه ، ص 2 به نقل از مبسوط سرخسى ، ج 1 ، ص 37 .