آنها مىكوشيد . سيّد ناصر الدين شهيد سمرقندى مىگويد : در شروح و الفاظ كتب شمس الأئمّه ، نظر كردم ، لفظ را اندك و معانى را بسيار يافتم . شاگردان شمس الأئمّه بدين قرار هستند : امام محمود بن عبد العزيز بن عبد الرزاق مرغينانى ، ابو على حسين بن ابو القاسم عماد الدين على لامشى متوفى به سال 522 ه . و امام مسعود بن حسن بن حسين بن محمّد بن ابراهيم كشّانى متوفى به سال 520 ه . اگرچه اين مرد عالم را به كشانيه از نواحى سمرقند نسبت دادهاند . به احتمال قوى وى اهل كشّان از نواحى جنوبى بلخ است . بعضى از علما مانند ابو عمرو محمّد بن عبد العزيز بن محمّد بن احمد جنوبى بلخ است . بعضى از علما مانند ابو عمرو محمّد بن عبد العزيز بن محمّد بن احمد قنطرى فقيه سرپلى « 1 » او را اهل كشتانيه شمردهاند . شمس الأئمّه سرخسى رواياتى را از طريق شمس الأئمّهء حلوانى ، ابو عمرو محمّد بن عبد العزيز سرپلى و ديگران نقل كرده است ، مانند اين روايت ؛ قال رسول اللّه صلّى اللّه عليه و إله أحبّ النّاس الى اللّه تعالى من هو ؟ أنفع للنّاس ، و أحبّ الأعمال إلى اللّه تعالى سرور تدخله على مسلم أو دين تقضيه عنه ، أو كربة تفرجها عنه ، أو جوع قطر عنه ، فلان امشى مع مسلم فى حاجة ، أحبّ إلىّ من أن اعتكف شهرا فى مسجدى هذا ، و من كفّ غضبه و لو شاء أن يكفيه ، امضاه اللّه تعالى بقلبه يوم القيامة رضاه و من مشى مع أخيه المسلم فى حاجة يقضيها ، ثبّت اللّه قدمه يوم تزال الجبال و تزل الأقدام ، و سوء الخلق يفسد العمل كما يفسد الخل العسل « 2 » .
رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله مىفرمايد : محبوبترين مردم نزد خداوند ، آن كسى است كه نفعش به ديگران از همه بيشتر برسد و بهترين اعمال نزد خدا آن است كه مسلمانى را شاد كنى يا دين او را ادا كنى ، يا غم و گرفتارى او را بر طرف نمايى و يا گرسنگىاش را رفع كنى . آن حضرت مىفرمايند : قدم برداشتن در جهت رفع حاجت يك مسلمان را بيشتر از آن دوست دارم كه يك ماه در مسجد به اعتكاف نشينم . هر شخصى كه غضب خود را فرو نشاند ، درحالىكه اگر بخواهد خشم كند مىتواند ، خداوند دل او را به رضاى خود در روز قيامت مخصوص مىگرداند . هر مسلمانى كه در گرفتارى و مشكلات برادر مسلمانش خود را شريك داند ، و با وى مساوات و مراعات نمايد تا مشكل آن بر طرف شود ، خداوند قدمهاى او را در صراط ثابت مىدارد . در آن روزى كه كوهها از جا حركت
هامش
( 1 ) - رأس القنطره سرپل كنونى مىباشد كه در 60 كيلومترى شهر شبرغان مركز استان جوزجان واقع است .
( 2 ) - فضائل بلخ ، ص 335 و نيز ر . ك : الجامع الصغير ، ج 2 ، ص 9 ، 34 ، 80 ؛ مشايخ بلخ من الحنفيه ، ج 1 ، ص 93 .