حمصى ، ابو توبة الربيع بن نافع حلبى و دهها محدّث ديگر نقل مىكرد . رواياتى مانند ، ابن ماجه ، ابراهيم بن ابو طالب نيشابورى ، ابو عمرو احمد بن مبارك مستملى ، بدر بن هيثم قاضى ، جعفر بن احمد شاماتى ، ابو حاتم محمّد بن ادريس رازى ، ابو بكر بن محمّد بن اسحاق بن خزيمه ، يحيى بزّار و محمّد بن عبد الرحيم نيز از طريق محمّد بن احمد جوزجانى رواياتى را نقل كردهاند .
ابن حبّان مىگويد : محمّد بن احمد جوزجانى از شاگردان امام احمد بن حنبل بود و فقه را پيش او فراگرفت . اگرچه عدهاى او را از پيروان مذهب ارجاء مىدانند . پدرش احمد بن جراح جوزجانى از پيشوايان حنفى بود . ابو عبد اللّه حاكم نيشابورى مىگويد :
جوزجانى درياى موّاج علوم بود و احاديث فراوانى از حفظ داشت . ابو عمرو مستملى مىگويد : ابو عبد الرحيم جوزجانى روز جمعه ماه رجب سال 245 ه . در ميدان حسين نيشابور املاى حديث مىكرد « 1 » .
اهالى مرو ، جوزجانى را خوب مىشناختند و از او داستانهاى پندآموزى نقل مىكردند ، و عقيده داشتند كه وى عالم عامل و خيرخواه جامعه است « 2 » .
ابن حجر مىگويد : جوزجانى در طبقه 11 از محدّثان قرار دارد او در سال 245 ه . در نيشابور وفات كرد و در اين شهر به خاك سپرده شد « 3 » .
اين روايت از اوست :
عن محمّد بن احمد بن الجراح الجوزجانى ، بإسناده ، عن أبى سعيد الخدرى ، عن النبى صلّى اللّه عليه و إله قال : بنو آدم على طبقات شتّى ، منهم من يولد مؤمنا و يحيى مؤمنا و يموت مؤمنا و منهم من يولد كافرا ، و يحيى كافرا و يموت كافرا ، منهم من يولد كافرا و يحيى كافرا و يموت مؤمنا « 4 » .
حضرت فرمود : فرزندان آدم در صفات مختلف خلق شدهاند ؛ بعضى از آنها مؤمن به دنيا مىآيند و مؤمن زندگى مىكنند و مؤمن از دنيا مىروند ، برخى ديگر كافر به دنيا مىآيند و كافر زندگى مىكنند و كافر مىميرند و بعضى كافر به دنيا مىآيند و كافر زندگى
هامش
( 1 ) - تهذيب الكمال ، ج 24 ، ص 343 ؛ تاريخ اسلام ، ذهبى ، حوادث سالهاى 241 تا 250 ه . ، ص 407 .
( 2 ) - الثقات ، ج 9 ، ص 118 ؛ تهذيب التهذيب ، ج 5 ، ص 15 .
( 3 ) - تقريب التهذيب ، ج 3 ، ص 209 ؛ تاريخ نيشابور ، ص 30 ؛ طبقات حنابله ، أبى يعلى ، ج 1 ، ص 262 .
( 4 ) - المعجم الصغير ، ج 1 ، ص 113 .