حدثنا الوليد بن القاسم الصيدلانى قال : حدثنا اسماعيل بن أبى خالد ، عن عطية ، عن أبى سعيد الخدرى قال : قال رسول اللّه صلّى اللّه عليه و إله : من قال لا إله الّا اللّه مخلصا دخل الجنّة « 1 » .
هرگاه كسى از روى اخلاص اقرار به توحيد نمايد داخل بهشت مىگردد .
[ 527 ] فضل بن محمود خمچانى بدخشانى
ابو اسحاق خمچانى از مفاخر فقهاى عصر خود بود . او علم فقه را در مرو فراگرفت و براى كامل كردن مقام علمى خود از مرو عازم نيشابور شد و علوم ادبى و فلسفه را در نيشابور آموخت . وى پس از پايان تحصيلات آنطور كه خودش در مقدمهء كتاب حقايق البلاغه نوشته است مدتى در دائرهء درس امام محمّد غزالى شركت مىكرد . او كتاب اخير را در نيشابور تصنيف كرد و از نظر امام محمّد غزالى گذرانيد . همچنانكه كتاب آداب الدوله را نيز در اين شهر تأليف كرد . و نيز چنانكه خودش شرح داده است در سال 502 ه . از اصفهان براى زيارت مكّهء معظّمه عازم شد . او پس از پايان فرايض حج به سرزمين بيت المقدس رفت و بعد به اصفهان ، نيشابور و توس مراجعت كرد و پس از مدت كوتاهى عازم بلخ شد و در اين شهر قصد توطن كرد و در مدرسهء امام بلخ مشغول تدريس شد . او مدت شش سال در اين مدرسه درس گفت و كتابهاى بسيارى تأليف كرد .
تأليفات وى از اين قرار است :
1 - تبيان فى تعليم الصبيان 2 - علم الحساب 3 - النجوم الزاهره 4 - حقايق البلاغة 5 - تحفة الانام فى سير سيّد الانام 6 - آداب الدوله 7 - مفاتيح القلوب ( در تصوّف ) 8 - مكارم الاخلاق .
ابو اسحاق فضل بن محمود خمچانى به سال 529 ه . در شهر بلخ جهان فانى را بدرود گفت و مزارش مورد احترام خاص و عام است « 2 » .
هامش
( 1 ) - القند فى ذكر علماء سمرقند ، ص 662 .
( 2 ) - دايرة المعارف آريانا ، ج 1 ، ص 907 .