عمرو با و اصل هم سن بودند ، ولى تفكر و اصل بن عطا تأثير بسزايى در عمرو داشت .
و اصل نيز احترام بسيار زيادى براى او قائل بود . و اصل شوهر خواهر عمرو بود ، با جدا شدن عمرو از حسن بصرى ، تعداد زيادى از اهل حديث نيز از او كناره گرفتند و به افكار و عقايد و اصل بن عطا گرويدند كه اين گروه را معتزله خواندند . پس از مدتى عمرو بن عبيد و اصل را نيز رها كرد ، به دليل اينكه و اصل علاقه شديدى به عثمان بن عفان داشت ، ولى عمرو ابو بكر را بر على بن ابى طالب عليه السّلام ترجيح مىداد « 1 » .
ابو عثمان عمرو بن عبيد رابطهاى نزديك با منصور دوانيقى خليفه مستبد عباسى داشت و منصور براى او احترام و مقامى قائل بود « 2 » .
ابن سعد مىگويد : عمرو بن عبيد از بردگان بنى تميم و از رهبران معتزله بود . احاديث او قابل اعتماد نيست اگرچه وى در طبقهء چهارم از محدّثان قرار دارد « 3 » .
علماى رجال و حديثشناسان در مورد روايات او اختلافنظر دارند . عدهاى مانند ابن سعد ، يحيى بن معين و نسائى او را متروك الحديث مىدانند . ايوب بن يونس وى را دروغگو مىپندارد ، حميد مىگويد : عمرو به عبيد رواياتى را به دروغ به حسن بصرى نسبت داده است . ابن حبّان مىگويد : عمرو بن عبيد اهل عبادت بود و در شمار پارسايان بهشمار مىرفت . او از حسن بصرى دورى جست و عدهاى از شاگردان حسن بصرى با وى همراه شدند . لذا آنها را معتزله خواندند . عمرو بن عبيد اصحاب پيامبر صلّى اللّه عليه و إله را نيز نكوهش مىكرد ، به اين علت برخى از علما جواب سلام او را نمىدادند .
حماد بن زيد مىگويد : به ايوب بن يونس گفتم : عمرو بن عبيد اين روايت را از طريق حسن بصرى نقل مىكند : عن عمرو بن عبيد ، عن الحسن البصرى قال : قال رسول اللّه صلّى اللّه عليه و إله :
اذا رأيتم معاوية على منبرى فاقتلوه . ايوب بن يونس مىگويد : عمرو دروغگوست .
يحيى بن معين مىگويد : عمرو بن عبيد مذهب دهرى داشت ، دهريون عقيده دارند كه بهشت و جهنمى وجود ندارد ، حساب و كتابى هم نيست . انسان مانند گياه خلق شده است ؛ گياه روزى سبز مىشود و روزى ديگر خشك مىگردد . ذهبى مىگويد : خدا لعنت
هامش
( 1 ) - شرح نهج البلاغه ، ابن أبى الحديد ، ج 1 ، ص 3 .
( 2 ) - تاريخ التراث العربى ، ج 4 ، ص 20 .
( 3 ) - الطبقات الكبرى ، ج 7 ، ص 273 .