خدا صلّى اللّه عليه و إله فرمود : دين اسلام دين موعظه و نصيحت است . سؤال كردند : براى چه كسى ؟
حضرت فرمود : براى آن كسى كه اطاعت از خدا و پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و ائمهء اسلام و عامهء مؤمنان ( اجتماع و جامعه ) كند . مسلمان نبايد از نصيحت كردن دريغ كند « 1 »
[ 419 ] عثمان بن محمّد بلخى شريك
ابو عمرو عثمان بن محمّد بن احمد بن محمّد بن جعفر بلخى ، معروف به شريك ، از محدثان صاحب نام حنفى بلخ به شمار مىرود . او در بلخ قدم به عرصه جهان نهاد ، و از دوران كودكى در اين شهر به تحصيل در رشتههاى مختلف علوم پرداخت ، و طولى نكشيد كه در فقه ، اصول ، فلسفه ، كلام ، حديث و تفسير صاحبنظر شد .
ابو عمرو بلخى از نظر سجاياى اخلاقى در ميان معاصران خود ممتاز بود . وى از دانشمندان خيرانديش و نيكوگفتار به شمار مىرفت و در تمام دوران عمر پربركت خود به تدريس علوم گوناگون پرداخت . او از كسى مزد دريافت نمىكرد و در جواب پيشنهاد برخى از دوستان خود براى گرفتن مزد مىگفت : خداوند ، به انسان مزد و پاداش دهد و نه بندگانش ؛ فراگرفتن علوم و آموزش آن به ديگران بايد در گروى رضايت پروردگار باشد ، در غير اين صورت آن علم در استاد و شاگرد تأثير معنوى نخواهد داشت ، و آموزگار و دانشآموز از آن علم بهره نخواهند برد ؛ زيرا اگرچه آنها الفاظ را فرامىگيرند ولى معنا به حال خود باقى است .
ابو عمرو بلخى سهم بزرگى در گسترش فرهنگ اسلامى داشت ، و از واعظان مشهور عصر خود بود . هزاران نفر پاى گفتار او مىنشستند و به سخنان او گوش فرامىدادند .
بسيارى از علما و محدّثان از او احاديثى را يادداشت مىكردند كه به احتمال بسيار قوى كتاب احاديث قدسى معراجيه نتيجهء آن سخنرانيها باشد .
ابو عمرو عثمان بن محمّد بلخى شريك به خدمت بسيارى از محدّثان صاحب نام رسيد و از آنها علم حديث را فراگرفت ، چنانكه از آنان اجازه نقل روايت نيز دريافت
هامش
( 1 ) - فضايل بلخ ، ص 354 .