[ 414 ] عثمان بن احمد بن محمّد خليلى خلمى
ابو عمرو عثمان بن احمد بن محمّد خليلى خلمى ، معروف به خطيب خلم از دانشمندان فاضل و فقيه صاحب رأى و عالم به علم مناظره بود . وى مدتى منصب خطابت بلخ را به عهده داشت ، و آنگاه مقام شيخ الاسلامى اين شهر را به دست آورد . او فقه را در محضر امام ابو بكر محمّد بن احمد بن على قزّاز آموخت ، نيز علم حديث را در خدمت آن عالم و عالمان ديگر چون ابو بكر محمّد بن عبد الملك ماسكانى ، قاضى ابو سعيد خليل بن احمد سجزى و ابو مظفر منصور بن احمد بن محمّد بسطامى فرا گرفت . او از تمام استادانش اجازهء نقل روايت دريافت كرد ، اين عالم فرزانه در ماه ذى القعده سال 529 ه . در شهر بلخ جهان را بدرود گفت « 1 » .
ابن نجّار مىگويد : كنيهء عثمان بن احمد خليلى خلمى ابو الموفق است . اين عالم عارف به سال 526 ه . بلخ را به قصد زيارت بيت اللّه الحرام ترك گفت ، پس از انجام اعمال حج به شهر بغداد وارد شد و مدت كوتاهى در اين شهر به تدريس حديث پرداخت . اين روايت از اوست : عن عثمان بن احمد خليلى باسناده عن عبد اللّه بن عباس قال : قال رسول اللّه صلّى اللّه عليه و إله : من ولى من امور المسلمين شيئا فحسنت سيرته ، رزق الهيبة فى قلوبهم ، و اذا بسط يده لهم ، بالمعروف رزق المحبة منهم ، و اذا وفر عليهم اموالهم ، وفر اللّه عليه ماله ، و اذا انصف الضعيف من القوى ، قوى اللّه سلطانه ، و اذا عدل فيهم مدّ فى عمره « 2 » .
حضرت فرمود : هركسى امور مسلمانان را در دست گرفت ، و رفتار نيكو داشت محبت و بزرگوارى او در دلهاى مردم زياد مىگردد . اگر انسان دست و دلبازى بود و به مردم كمك كرد ، حشمت و شوكت او در نظر آنها جلوه مىكند . اگر در دوران حكومت او وضع اقتصادى مردم خوب و مال و اموال آنها زياد گشت ، خداوند نيز به مال وى بركت مىدهد و آن را زياد مىگرداند ، اگر طرفدار مستضعفان بود و در برابر زورمندان ايستاد ،
هامش
( 1 ) - التحبير فى المعجم الكبير ، ج 1 ، ص 545 ؛ الانساب ، سمعانى ، ج 5 ، ص 180 ؛ الجواهر المضيه ، ج 2 ، ص 516 .
( 2 ) - ذيل تاريخ بغداد ، ج 17 ، ص 196 .