وداع گفت « 1 » .
ابو عبيد عبد الواحد جوزجانى از علما و دانشمندان قرن پنجم هجرى بود كه در فلسفه ، حكمت ، طب ، رياضى و ديگر فنون و علوم بصيرت كافى داشت ؛ چرا كه از جمله شاگردان نامى و نيز از نديمان مخصوص بو على به شمار مىرفت . او بود كه شيخ را به تأليف كتاب شفا واداشت و به درخواست او بخشى از علوم رياضى و مشكلات قانون را به آخر كتاب نجات و رسالهء علائيّه الحاق كرد و خود به شرح رسالهء حىّ بن يقظان پرداخت . ابو عبيد جوزجانى مدت 25 سال در خدمت شيخ بود « 2 » .
حكيم ابو عبيد جوزجانى فقيه از شاگردان صاحب نام شيخ الرئيس بود . علاوه بر رابطه استاد و شاگردى بين آن دو ، رابطهء عاطفى دو همشهرى در سرزمين غربت نيز در بين آنها وجود داشته است . او كتاب الحيوان را به فارسى نوشت كه گويا يك نسخهء آن در كتابخانه نظاميه نيشابور وجود داشته است « 3 » .
هندسه رسالهاى است از تأليفات ابو عبيد جوزجانى . او اين كتاب را قبل از اين كه به خدمت شيخ الرئيس ابو على سينا برسد ، تأليف كرده است « 4 » . آقا بزرگ تهرانى ، مىگويد :
اين رساله هندسه شرح فارسى است بر اصول اقليدس « 5 » .
جوزجانى از فقها و حكماى نامدار جهان اسلام به شمار مىرود . اين دانشمند بزرگ تأليفاتى دارد كه از آن جمله مىتوان تفسير مشكلات القانون و شرح رسالهء حىّ بن يقظان را نام برد « 6 » .
در تاريخ ادبيات ايران آمده است كه ابو عبيد جوزجانى در سال 403 ه . در « دهستان » از توابع جرجان به خدمت شيخ رسيد و تا پايان حيات آن استاد در خدمتش بود . بعد از وفات استادش بسيارى از كتابهاى شيخ را كه ناتمام مانده بود تكميل كرد كه از
هامش
( 1 ) - دايرة المعارف آريانا ، ج 2 ، ص 14 .
( 2 ) - روضات الجنات ، ج 3 ، ص 558 .
( 3 ) - تتمة صوان الحكمه ، ص 93 .
( 4 ) - فهرست نسخههاى خطى فارسى ، ج 1 ، ص 201 .
( 5 ) - الذريعه ، ج 25 ، ص 247 ؛ سير در كتابخانههاى هند و پاكستان ، ص 297 - 309 ؛ دانشوران خراسان ، ص 263 ؛ تاريخ علوم عقلى ، ص 287 ؛ دائرة المعارف بزرگ اسلامى ، ج 5 ، ص 700 .
( 6 ) - معجم المؤلفين ، ج 6 ، ص 207 .