على ( ع ) و ستمكاريهاى اعراب نسبت به ايرانيان باعث شد سرتاسر خراسان يكپارچه عليه حكومت غاصب بنى اميه دست به قيام بزنند و سقوط آن حكومت را سرعت بخشند . « 1 »
در سال 87 ه . ق . اعراب انقلابها و مقاومتها را سركوب كردند و پيروزى نصيب آنان شد .
در سال 90 ه . ق . قتيبة بن مسلم باهلى از سوى حجاج بن يوسف حاكم خراسان شد و مردم بلخ و طالقان را قتل عام كرد . « 2 »
اسيران را مىكشت و غير نظاميان را به بردگى مىبرد . قتيبه اين اسيران را در بازارهاى بردهفروشان كوفه و بصره و حتى در بلخ و مرو به فروش مىرسانيد . « 3 » قتيبه قصبهء تلوريان بلخ را براى سكونت خود برگزيد و در سال 91 ه . ق . مسجد تلوريان را بنا كرد .
نيزك ترك از حكمرانان محلى بلخ بود كه با قتيبه به نبرد پرداخت و پس از مقاومت شديدى در همين سال به دست قتيبه كشته شد . « 4 »
در دوران حكومت قتيبه ، شهر بلخ كاملا ويران شد .
در سال 91 ه . ق . قتيبه شهر فارياب را به آتش كشيد و آن شهر بهطور كامل سوخت .
به همين علت ، فارياب مدتها مدينة المحرقه يا شهر سوخته خوانده مىشد . « 5 »
در سال 104 ه . ق . مسلم بن سعيد كلابى به حكومت خراسان منصوب شد . مسلم به خراسان آمد و گروهى از مردم را براى جنگ به فرغانه برد . او نتوانست در جنگ موفقيتى به دست آورد و تصميم به بازگشت گرفت .
در راه بازگشت متوجه بلخ شد . درحالىكه مردم فرغانه او را تعقيب مىكردند ، وى به قائم مقام خود 1 - نصر بن سيار كه حاكم بلخ بود - نامه نوشت و درخواست كمك كرد تا مردم را عليه تركان فرغانه بسيج كند ، ولى مردم دعوت او را قبول نكردند و با او به
هامش
( 1 ) - ايرانشهر ، ص 138 .
( 2 ) - تاريخ منتظم ناصرى ، ج 1 ، ص 100 .
( 3 ) - فضائل بلخ ، ص 190 .
( 4 ) - تاريخ منتظم ناصرى ، ج 1 ، ص 100 .
( 5 ) - همان .