ابو جعفر محمّد بن على قمى نزيل الرى نوشته است . « 1 »
در اين مورد دو احتمال وجود دارد : احتمال اوّل اين است كه ابو جعفر محمّد بن على قمى غير از ابو محمّد جعفر بن احمد بن على ايلاقى قمى باشد و احتمال دوم اين است كه علماى رجالشناس دچار خطا شدهاند و اين شخصيت را با ابو جعفر محمّد بن على قمى صدوق - رضوان اللّه عليه - نزيل الرى اشتباه گرفته باشند .
علامه سيد أمين در اعيان الشيعة احتمال داده است كه خطا در كلمهء احمد رخ داده كه محمّد ثبت شده است .
كنيهء ابو محمّد جعفر بن احمد بن على ايلاقى قمى مورد ترديد است . در يك جا ابو جعفر و در جاى ديگر ابو محمّد آمده است . اشكال ديگر اين است كه شيخ طوسى و ابن داود ، او را ابن رازى نوشتهاند . از اين مطلب چنين استفاده مىشود كه پدر ابو محمّد جعفر ، احمد بن على از مردم شهر رى است و در همان محل نيز متولد شده است ؛ امّا آنها از كلمهء نزيل الرى غفلت كردهاند . اين واژه خود دلالت دارد كه ابو محمّد جعفر و پدرش احمد بن على از اهالى شهر رى نيستند و از جاى ديگرى به اين شهر آمدهاند .
شيخ المحدثين ابو جعفر محمّد بن على قمى معروف به صدوق ( ره ) به سال 368 ه . ق . او را در ايلاق بلخ ملاقات و از حضورش كسب فيض كرد و اجازهء نقل روايت گرفت . محقّقان رجالشناس او را در شمار استادان شيخ صدوق آوردهاند .
همچنين مرحوم صدوق رواياتى را از طريق او نقل كرده است . « 2 »
علماى علم رجال دربارهء زادگاه و محل اقامت ابو محمّد جعفر بن احمد بن على فقيه ايلاقى دو نظر دارند ؛ نخست ، عدهاى از علما عقيده دارند كه ابو محمّد جعفر بن احمد بن على ايلاقى در ايلاق بلخ به دنيا آمده است و از مردم بلخ مىباشد كه از آن جملهاند :
شيخ صدوق ، علامه مجلسى ، مؤلف طبقات اعلام الشيعة و موسوى خرسان « 3 » .
نظر دوم آن است كه ابو محمّد جعفر بن احمد بن على ايلاقى قمى ، در قم تولّد يافته
هامش
( 1 ) - المسلسلات ، ( خطى ) .
( 2 ) - من لا يحضره الفقيه ، ج 1 ، ص 2 ؛ اعيان الشيعة ، ج 4 ، ص 83 .
( 3 ) - معانى الاخبار ، ص 44 ؛ التوحيد ، ص 417 ، باب 65 ؛ بحار الانوار ، ج 1 ، ص 37 چاپ جديد ، ج 1 ، ص 70 ؛ طبقات اعلام الشيعة ، ج 1 ، ص 68 .