ذرّه پس از خروج از ايران ، از راه باكو به شوروى رفت و در آن كشور تا آخر عمر اقامت گزيد . در شوروى به مقامهاى بالا رسيد و ساليان سال استاد كرسى زبان فارسى دانشگاه مسكو بود . او از سال 1305 خورشيدى تا 1314 با خانوادهء خود در ايران مكاتبه داشت ؛ ولى ازآنپس از سرنوشتش هيچ اطلاع دقيقى در دست نيست . انور علىاف عضو فرهنگستان علوم شوروى طى ملاقاتى كه با يك هيئت ايرانى 44 داشت دربارهء سرنوشت ذرّه مىگويد : « سيد ابو القاسم در شوروى به نام سجادى معروف نبود ، بلكه نام فاميل او در اتحاد شوروى همين تخلص شعرى او ، ذرّه بود . او سالهاى سال استادى كرسى فارسى دانشگاه مسكو را به عهده داشت . او به تابعيت شوروى درآمده بود او صدها نفر از افراد شوروى را زبان فارسى تعليم داد ؛ از جمله من كه زبان فارسى خود را مرهون و مديون او مىباشم . ذرّه يكى از بهترين استادان كرسى زبان فارسى بود كه هنگام تدريس شاگردان خود را به خوبى به معنى و مفهوم كلمات آشنا مىساخت . ذرّه همچنان به تدريس در دانشگاه مسكو مشغول بود تا اينكه به بيمارى مبتلا گرديد . بيمارى او كمى طولانى شد و بالاخره فوت كرد و بسيارى از شاگردان خود را عزادار ساخت . »
انور علىاف تاريخ فوت ذرّه را قبل از جنگ جهانى دوم و در سال 1938 ميلادى ( 1317 يا 1318 خورشيدى ) مىدانست و مىگويد : « او را چون مسلمان بود به همان رسم مسلمين دفن كردند و قبر او در قبرستان عمومى مسكو قرار دارد . »
البتّه بعضى نيز معتقدند كه او و ساير مهاجرين ايرانى به دلايلى مورد غضب حكومتگران اتحاد شوروى قرار گرفتند و سربهنيست شدند . [ 1 ]
هامش
[ 1 ] م : 1 - سالنامهء دنيا ، سال بيست و چهارم 1347 . صاحب امتياز : عبد الكريم طباطبايى .
2 - قاسمى ، ابو الفضل . سير اليگارشى در ايران ، خاندان امام جمعه .
3 - طبرى ، احسان . كژراهه .
4 - فخرائى ، ابراهيم . سردار جنگل .