كرده و پژوهندگان را از تحقيق و جستجو در راه روشن ساختن زندگانى پرماجراى خويش بىنياز ساخته است ، و خوانندگانى كه مايل بدانستن شرح حال مؤلف گرانقدر اين كتاب ممتع و مفيدند ، مىتوانند بخاتمهء جلد سوم كتاب رجوع كنند .
امّا آنچه مؤلف در كتاب كمتر متعرض آن شده و خفض جناح و اظهار فروتنى را كمتر در آن مقوله سخن گفته است ، بيان مراتب علمى و ميزان قريحه و استعداد و فضل و كمال اوست ، و اين مطلب با مطالعهء دقيق اثر نفيس وى بدست مىآيد .
مؤلف كتاب احاطهيى اعجابانگيز بعلوم رسمى عصر خويش از فقه و حديث و منطق و كلام و حكمت و فلسفه و تفسير و ادب فارسى و عربى داشته ، و همواره براى بيان مقاصد خويش بمأخذهاى دست اول و امهات كتب هر فنى استناد كرده و شواهد بسيار آورده است .
نگاهى مجمل بفهرست كتابهايى كه نام آنها در مجلد اول طرائق الحقائق آمده است . اين نكته را باثبات مىرساند ، و از آن برمىآيد كه مؤلف در شريعت مجتهدى مسلّم ، و در حكمت فيلسوفى فرزانه ، و در طريقت عارفى و اصل است .
از شرح زندگانى او نيز همين برمىآيد ، مؤلف در شيراز و عتبات عاليات استادان متعدد ديده ، و از كتابهاى مقدماتى هر فن گرفته تا مراتب عالى آن را بكسب و تحصيل و تلمذ نزد استادان يك فن ، نه مطالعهء سطحى و آموختن اصطلاحات آن ، فراگرفته است . و چون تربيت خانوادگيش او را از هرگونه تعصب و سختگيرى و خامى بر كنار مىداشت ، با هر گروه نرد صحبت باخته ، با همراهى هر فريق ، طريقى سپرده ، و فرق گوناگون اعم از متشرع و فقيه و حكيم و فيلسوف و عارف و صوفى را يار شاطر بوده است نه بار خاطر .
از همين روى ، وسعت اطلاع و احاطهء وى بر معارف اسلامى و علوم رايج عصر خويش حيرتانگيز است ، خاصه اينكه اين سعهء اطلاع با جهانگردى و سير
تاريخ تذكره هاى فارسى ( فارسي ) — صفحة 678
مساهمون: أحمد گلچين معانى
ص٦٧٨