« كتاب عظيم طرائق الحقائق يكى از كتابهاى بسيار جامع و مفيدى است كه در دورهء قاجار صورت تأليف يافته ، و در دوران حيات مؤلف و تحت نظر وى لباس طبع پوشيده است .
« جلد اول طرائق الحقائق به بيان مقاصد صوفيان و تعريف صوفى و تصوف و نقض و ابرام هواداران و مخالفان اين مكتب بزرگ اسلامى اختصاص يافته است ، و نويسندهء كتاب كه از صوفيان عالىمقدارست ، با بىنظرى و سعهءصدرى كه خاص بزرگان و برگزيدگان اين طايفه است ، اقوال مخالفان را ذكر مىكند و سپس با اتكاء بسنّت و حديث و آيات كتاب كريم آسمانى و سيرهء بزرگان و مجاهدان و علماى بزرگ اسلام برّد آنها مىپردازد ، و تنها در يك مورد از ردّ جواب و معارضه به مثل در برابر مخالفان تصوف امتناع مىورزد ، كه آنان براثر ضعف و ناتوانى سلسلهء خصومت جنبانيده از در دشنامگويى درآمدهاند .
در اين كتاب احاديث و اخبار فراوان و متعدد ، بكرّات از كتابهاى بزرگ شيعه مانند اصول و فروع كافى و من لا يحضره الفقيه و تهذيب و استبصار بشهادت آورده شده ، و ازاينرو در باب مسائل تصوف به صورت يك مأخذ دست اول آمده است .
علاوه بر فقيهان ، دستهيى ديگر از دانشمندان نيز از معارضان تصوفاند ، و آنان عبارتند از حكيمان و اهل فلسفه . مؤلف براى ردّ ايرادات اين گروه نيز ببحثى مستوفى پرداخته و با دقت و موشكافى ، ما حصل ايرادات و اعتراضات آنها را در كتاب آورده و جواب گفته است ، و البتّه پيش از آغاز كردن بحث ، بگفتگويى در باب حكمت و فلسفه و تعريف آن و ترجمهء حال حكيمان و فيلسوفان بزرگ يونان و اسلام پرداخته است .
ازاينجهت طرائق الحقائق نه تنها براى صوفيان و كسانى كه متمايل بمشرب تصوف هستند سودمندست ، و آنان را از مطالعهء كتب فراوانى كه در اين باب تأليف شده
تاريخ تذكره هاى فارسى ( فارسي ) — صفحة 676
مساهمون: أحمد گلچين معانى
ص٦٧٦