مشتمل بر 23 حديقه متضمن منشآت و مطارحات شعراى عرب و عجم و فصاحت و بلاغت اقوال آنان و سياست ملوك و آداب وزراء و اصول دين و اخلاق و تواريخ و لغات و غير آنها كه مؤلف آن را در تاريخ 1232 بنام عباس ميرزا نايبالسلطنه تأليف كرده است « 1 » . نسخهيى از آن در كتابخانهء ثقةالاسلام مرحوم ديدهام » .
« دانشمندان آذربايجان ، ص 355 »
بنده نگارنده تا حال تحرير بطور پراگنده هشت نه حديقه از حدائق الادباء را به خط مصنف ديدهام و آنچه به نظر رسيده مربوط بمقالات منظوم و منثور فصحاى ايرانى و غير ايرانى بوده كه بتازى انشاء كردهاند ، تنها درين ميان حديقهء دهم را ديدهام كه قسمتى از آن در احوال و اشعار شعراى فارسيست ، و نسخهيى از آن كه حواشى و اضافاتى به خط مصنف داشت بدست بنده افتاد و آنچه مذكور مىشود از آنجاست .
آغاز : « الحمد لمن خلق الانسان علّمه البيان و اكرمه بمزيد الاحسان . . . الخ »
انجام : « و الظفر عقبى الصابرين و باللّه استعين » .
در سبب تأليف گويد : « . . . اما بعد چون مبوّب اوراق ابن نجفقلى عبد الرزاق بيمن هدايت الهى . . . در شهور سنهء ثلاثين و مأتين بعد الالف بعضى از حدائق كتاب اخلاق و عادات را بسعى بوستان پيرايى اقلام گهربار رشك جنات تجرى من تحتها - الانهار ساخت . . . خاطر فسونساز و ساحر طبع اعجوبه طراز نقشى ديگر بر ضمير بست ، كه بايد كتابى در اصل بلاغت و سرّ انشاء و براعت و مطارحات شعرا و وصف ادوات تحرير و ما يناسب بهم كه مترسلان را به كار آيد ، و عقدهء فنون شعرسازى و انشاپردازى به ناخن مشكلگشاى ارباب كمال گشايد ، در قلم آيد ، و مضمون خير الكلام ما قلّ و دل و لم يملّ مرعى شود . . . بدانكه علما در حد فصاحت و بلاغت اختلاف كردهاند » .
هامش
( 1 ) - احمد بيگ اختر گرجى در ترجمهء مفتون دنبلى آورده است كه : « . . . كتابى نوشته به اعتقاد خود تذكرهگونه ، نهايت ازبس تطويل كلام ، چندان حجيم كه حمل و نقل آن هيچكس را ممكن نه تا باستكتاب چه رسد » .
« انجمنآرا »