جلد سوم 136 صفحه مشتمل بر فرهنگ تاريخ نايين .
سربى ، وزيرى ، چاپخانهء مظاهرى تهران .
تاريخ نظم و نثر در ايران و در زبان فارسى ( تا پايان قرن دهم هجرى ) تأليف استاد فقيد مرحوم سعيد نفيسى در 1311 - 1344 ش .
از ديباچهء مؤلف است كه : « در 1311 نخستين قسمت يادداشتهاى من بعنوان « تاريخچهء مختصرى از ادبيات ايران » در سالنامهء پارس منتشر شد ، و پس از آن در سالهاى 1312 - 1313 و 1317 و 1320 تا 1332 دنبالهء آن تا قسمتى از قرن دهم انتشار يافت . پس از آنكه سالنامهء پارس تعطيل شد ، در صدد برآمدم در آن يادداشتهاى چاپ شده تجديد نظر كنم و بتكميل آنها بپردازم و اين كتاب بدينگونه فراهم شد ، نام آن را « تاريخ نظم و نثر در ايران و در زبان فارسى » گذاشتم ، تا معلوم شود درين كتاب آنچه از آثار اين زبان در ايران و آسياى مركزى و افغانستان و هندوستان و قفقاز و خاك عثمانى ( تركيه ) فراهم شده است ، تا جايى كه آگاهى داشتهام گرد آوردهام ، و چون ممكن نبود در يك مجلّد آن را به زمان حاضر برسانم ، ناچار در پايان قرن دهم درنگ كردم . . .
پيداست كه مقصود ازين كتاب تنها شرح حال و آثار گويندگان و نويسندگانست و ناچار جاى آن نبود كه نمونهيى از اشعار هر سرايندهيى را ضبط كنم ، براى اين مقصود كتاب بسيار مفصّلى كه شامل اشعار ايشانست فراهم كردهام كه بيش از يازده مجلّد خواهد شد ، و نمىدانم بانتشار آن تا هستم كامياب خواهم شد ، يا پس از من كسى بدين كار همت خواهد گماشت . . . »
اين كتاب در سال 1344 ش . با فهارس و بعضى تصاوير تاريخى در تهران بقطع