اين خبر و يأس از ماليهء پدر در شيراز صبيهء ماجدهء رجبعلى خان مذهّب متخلص به تسلى را در عقد ازدواج درآورده شيراز را مسكن خود قرار داده و همچنين ببود تا در سن هفتاد و پنجسالگى در سال يكهزار و دويست و نود و شش هجرى برحمت ايزدى پيوسته در همانجا مدفون گشت .
و اما ميرزا محمد نصير متخلص به فرصت ملقب به فرصة الدوله در سال هزار و دويست و هفتاد و يك هجرى در شيراز متولد شده از آغاز بلوغ تا ديرى نفس ناطقه را بمعارج تعليم و تعلم عروج داده ، در علوم عربيه و ادبيه و حكمت و هيئت و حساب و اسطرلاب و جغرافى مقامى منيع را حائز شده ، اكثر تحصيلات وى در خدمت شيخ بزرگوار المولى الفريد الشيخ مفيد المتخلص به داور قدس سرّه بود ، علاوه بر اين در صنعت نقاشى و عكاسى درخور تحسين و سزاوار هزار آفرين بوده ، صاحب تصنيفات رشيقه و تأليفات انيقه است ، از آن جمله : درياى كبير مشتمل بر علوم كثيره بالعربيه و الفارسية ، و اشكال الميزان در علم منطق كه در بمبئى بطبع رسيده ، و بحور - الالحان در عروض و موسيقى كه آن نيز بطبع رسيده ، و منشآت نثر ، و رسالهء شطرنجيه ، و مثنوى مسما به هجرنامه ، و مقالات سياسى و علمى از زبان شيخ مجعول در دو جلد ، كه هر دو بطبع رسيده ، و آثار العجم كه آن نيز در بمبئى بطبع رسيده و مطبوع طباع اولو الالبابست ، و رسالهيى در گرامر نحو و صرف خط آريا مسمّا به خط ميخى قديم ، و در تلوش رسالهيى در جغرافى هند خاصه در بمبئى كه در آنجا بطبع رسيده ، و رساله در هيئت جديد مختصر و موجز ، و ديوان اشعار وى كه مشتمل بر قصائد و غزليات و غيره است ، كه متجاوز از پنج هزار بيت است ، و وى در مدت عمر بسيار مسافرت كرده ، پس از مسافرت عتبات سفرى بخارجه رفته كه شرح آن را در سياحتنامهء خود مرقوم داشته پس از مراجعت به وطن مألوف ، شاهزادهء شجاع السلطنه فرزند مرحوم مظفر الدّين شاه وى را از شيراز با خود به طهران آورده ، بمعلمى و نديمى خويشش برگزيد ، و بلقب فرصة الدوله ملقب گرديد ، و در مشروطيت خدمتها كرده و رنجها برده و ستمها كشيده ،
تاريخ تذكره هاى فارسى ( فارسي ) — صفحة 426
مساهمون: أحمد گلچين معانى
ص٤٢٦