مجمع البلغاء تأليف مير سيد غلامعلى بن مير عليشير قانع تتوى متخلص به مايل در 1218 ه . ق .
دانشمند معاصر پاكستانى پير حسام الدّين راشدى مىنويسد كه : « مير قانع در 1175 ه . تأليف مقالات الشعراء را انجام داد ، و تا عصر خود شرح حال شعراى فارسى - گوى سند را نوشت . بعد ازو مير مايل پسرش مجمع البلغاء را نگاشت ، كه متاسفانه اين كتاب را تاكنون نيافتهايم ، ولى اغلب گمان اينست كه مير مايل درين تذكره كار پدرش را تا عصر خود تكميل كرده و احوال شعراى ما بعد را تا زمان خود فراهم آورده بود » ( تكملهء مقالات الشعراء ص 33 ) .
و در جاى ديگر آورده است كه : « تكملهء مقالات الشعراء را مير غلامعلى مايل ( متوفى 19 ذىحجهء 1251 ه . ) بنام مجمع البلغاء كه داراى ( 320 ) اوراق و ( 2500 ) ابيات بود ( در حدود سنهء 1218 ه . ) نوشت ، مگر افسوس است كه نسخهء آن را تاكنون نيافتهايم » .
( مقالات الشعراء ، حاشيهء ص بيست و هشت )
ترجمهء مؤلف :
« مايل تخلص رموزشناس كلام خفى و جلى مير سيد غلامعلى بن مير عليشير قانع تخلص است « 1 » ، در تاريخ گويى بسيار روان طبع است ، و صاحب ديوان است « 2 » .
هامش
( 1 ) - مير عليشير قانع صاحب مقالات الشعراء ( 1140 - 1203 ه . ) بن مير عزت اللّه ( متوفى 1161 ه . ) بن مير محمد كاظم بن مير محمد مقيم بن مير ظهير الدّين ثانى ( متوفى 1037 ه . ) بن سيد شكر اللّه ثانى بن مير ظهير الدّين اول بن قاضى سيد شكر اللّه اول ( نزيل سند از شيراز متوفى قبل 962 ه . ) بن سيد وجيه الدّين بن سيد نعمة اللّه بن سيد عربشاه بن امير نسيم الدّين محمد المعروف بمير ميرك شاه بن امير عطاء اللّه جمال الدّين محدث بن فضل اللّه بن عبد اللّه الحسينى الدشتكى الشيرازى ( ر ك - مقالات الشعراء تحت قانع ) .
( 2 ) - مير مايل در سال 1181 ه . بوجود آمد ، و بتاريخ 19 ذىحجه 1251 ه . وفات يافت ( ر ك تحفه الكرام ج 2 ص 33 ، مقالات الشعراء تحت قانع ، و مقالهء راقم الحروف در مجلهء مهران بهار 1955 دربارهء شرح حال مير مايل ) .
مير مايل بعد از وفات مير فتحعلى خان ( 1217 ه . ) و مير غلامعلى خان ( 1227 ه . ) در سلسلهء شعراى دربار مير كرم على خان ( 1227 - 1244 ه . ) منسلك شد . ( ر ك - ديوان مايل خطى ) تأليفات ذيل از مايل يادگار مانده است :
1 - ديوان مايل فارسى . 2 - ديوان مايل اردو . 3 - ديوان مايل فارسى قصائد ، منقبت ، ساقىنامه ، رباعيات و قطعات تاريخ و مراثى . 4 - مجمع البلغاء - اين تذكرهء شعراى فارسى گوى سند است كه مير مايل آن را بطور تكملهء مقالات در سال 1218 ه . تأليف كرد ، و در آن شرح حال شعرايى كه در مقالات الشعراء جايى نيافتهاند تا زمان خويش نوشت .
نسخهء اين كتاب تاكنون يافته نشده است . من نام اين كتاب را از دفتر كاغذات مستر ايليت ( نويسندهء هشت جلد تاريخ هند ) كه اكنون در موزهء بريطانيه موجودست يافتهام ، در آن ثبت است كه اين كتاب داراى 639 ورقست .
در ذخيرهء سندى ادبى بورد چند بياض به خط مير مايل موجودست كه در آن كلام خويش و منتخب اشعار شعراى ديگر را جمع آورده است .