طبقهء عليّه از متقدمين و معاصرين نوشته شود . . . چون شمار سنين عمر از ثلاثين باربعين رسيد ، رنگ اين گلشن دلاويز ريخته ، . . . ديوان هريك از متقدمين كه بدست آمد به نظر دقت ملاحظه ، و به اعتقاد خود آنچه را يافتم نوشتم ، و آنچه از كتب ايشان به علت تصاريف زمان بتحليل رفته بود ، در تذكرههاى مشهور و غير مشهور اشعار ايشان را ديده باز به همان نسبت منتخب و ثبت كردم ، و صحبت هريك از معاصرين كه اتفاق افتاد ، اشعار او را به نظر بصيرت مطالعه و بزعم خود آنچه انتخاب كردم نگاشتم ، و آنچه نعمت ديدارشان بسبب انقلاب روزگار روزى نشد ، از موثقين اهلفن افكار ايشان را شنيده ، باز به همان كيفيت ترجيح داده نقطهء انتخاب بر وى گذاشتم ، و در ضمن مطالعهء تواريخ مولد و منشأ هريك از شعرا كه معلوم شد ، اسم آن بلد را مع قليل من اوصافها به ترتيب حروف تهجى ثبت كرده ، شعراى آن بلد را در آنجا نوشته ، مراعات سبقت زمان و تقدم مرتبه را منظور نداشتم ، و در ذكر اسامى بلاد و شعراى هر بلد ، حروف اول بلد و تخلص را مناط ، و در نگارش اشعار حرف آخر را به ترتيب حروف هجا معتبر دانستم ، و اين كتاب را به آتشكده موسوم ساختم ، و دفاتر ارباب تذكرهء سابق را به آتش رشك انداختم ، و فهرستى بر آن قرار دادم كه بر جويندگان آسان باشد » .
با آنكه آذر بيگدلى مدعيست كه شخصا بانتخاب دواوين شعرا پرداخته است ، ولى عملا مىبينيم كه وى در مورد شعراى ماضى تا اوايل قرن يازدهم هجرى خلاصهء بسيار ناچيزى از تذكرهء عظيم خلاصة الاشعار و زبدة الافكار را بنام آتشكده بما تحويل داده است .
در ربيع الثانى سال 1261 هجرى يك دورهء كامل از تذكرهء خلاصة الاشعار تأليف تقى الدّين كاشى در پنج مجلد بزرگ با تصحيحات و اضافات به خط و امضاى مؤلف كه متعلق بكتابخانهء حاج لطفعلى آذر بوده نصيب حاج فرهاد ميرزاى معتمد الدوله شده ، و بعدها در ميان آن مجلدات تفرقه افتاده و جلد اول به ناصر الدولهء فيروز رسيده و اكنون جزو كتب اهدائى وى در كتابخانهء مجلس شوراى ملى بشمارهء ( 272 ) محفوظ است .
تاريخ تذكره هاى فارسى ( فارسي ) — صفحة 4
مساهمون: أحمد گلچين معانى
ص٤